Αρχ. Παύλου ΔημητρακοπούλουΘεολόγου – συγγραφέωςΙ. Μ. Κυθήρων και Αντικυθήρων
Εν Κυθήροις τη 4η Ιανουαρίου 2026
Η σημερινή Κυριακή, αγαπητοί μου αδελφοί, είναι η Κυριακή προ των Φώτων επειδή προηγείται της μεγάλης δεσποτικής εορτής των Θεοφανείων του Κυρίου μας. Το μεν αποστολικό ανάγνωσμα είναι μια περικοπή από την Β΄ προς Τιμόθεο επιστολή του αποστόλου Παύλου, το δε ευαγγελικό μια περικοπή από το 1ο κεφάλαιο του κατά Μάρκον Ευαγγελίου. Στην περικοπή αυτή, που είναι οι πρώτοι 8 στίχοι του ευαγγελίου, ο ευαγγελιστής Μάρκος μας παραθέτει την αρχή, το ξεκίνημα του απολυτρωτικού έργου του Κυρίου μας, την αρχή της ενσάρκου θείας οικονομίας. Και η αρχή αυτή ήταν το προπαρασκευαστικό έργο που εκλήθη από τον Θεόν να φέρει εις πέρας ο άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος. Κάθε μεγάλο έργο χρειάζεται προετοιμασία, χρειάζεται μελέτη και προπαρασκευή για να υλοποιηθεί. Για να κατασκευασθεί μια οικοδομή, για παράδειγμα, χρειάζεται προηγουμένως να εκπονηθούν τα αρχιτεκτονικά σχέδια, να γίνει ο προϋπολογισμός της δαπάνης, να εξασφαλιστούν τα χρήματα και τα οικοδομικά υλικά. Έτσι, (και πολύ περισσότερο), στην προκειμένη περίπτωση της Ενσάρκου Θείας Οικονομίας, ήταν αναγκαία η προπαρασκευή της ανθρωπότητος, προκειμένου να πάρει σάρκα και οστά η σωτηρία του ανθρώπου. Έτσι λοιπόν ο Θεός έστειλε τον άγιο Πρόδρομο πριν από την έλευση του Χριστού και πρίν από την έναρξι της δημοσίας δράσεώς του με σκοπό να προετοιμάσει τις ψυχές των ανθρώπων, ώστε στη συνέχεια να υποδεχθούν τον Χριστό και να πιστεύσουν σ’ αυτόν.
Στη συνέχεια ο ευαγγελιστής παραθέτει δύο προφητείες, που αναφέρονται στο πρόσωπο και το έργο του Προδρόμου, για να μας βεβαιώσει ότι το έργο αυτό είχε προφητευθεί πολλούς αιώνες πριν από άλλους προφήτες. Συγκεκριμένα ο προφήτης Μαλαχίας έγραφε: «ιδοὺ εγὼ αποστέλλω τὸν άγγελόν μου πρὸ προσώπου σου, ός κατασκευάσει τὴν οδόν σου έμπροσθέν σου». Δηλαδή ιδού εγώ στέλνω τον απεσταλμένο μου πριν από σένα, τον Υιόν μου, ο οποίος θα προετοιμάσει τις ψυχές των ανθρώπων, για να σε υποδεχθούν ως σωτήρα και λυτρωτή. Επίσης ο προφήτης Ησαΐας έγραφε τα εξής: «φωνὴ βοώντος εν τη ερήμῳ, ετοιμάσατε τὴν οδὸν Κυρίου, ευθείας ποιείτε τὰς τρίβους αυτού». Δηλαδή η φωνή και το κήρυγμα του Προδρόμου θα είναι μια φωνή ανθρώπου που θα φωνάζει μέσα στην έρημο του Ιορδάνου. Και τί θα λέει αυτή η φωνή; Ετοιμάστε τον δρόμο διά του οποίου θα έλθει σε σας ο Κύριος. Ξεριζώστε δηλαδή από τις ψυχές σας τα αγκάθια των αμαρτωλών παθών και πετάξτε μακριά σας τον εγωϊσμό και την πώρωση, ώστε να υποδεχθείτε με αληθινή μετάνοια μέσα στις ψυχές σας τον Κύριον.
Πράγματι στο πρόσωπο του Προδρόμου βρήκαν την πλήρη πραγματοποίησή τους οι παρά πάνω προφητικοί λόγοι. Διότι όταν εμφανίστηκε ο Πρόδρομος στο δημόσιο έργο του άρχισε να κηρύττει την μετάνοια, σύμφωνα με όσα λέει στη συνέχεια ο ευαγγελιστής: «εγένετο Ιωάννης βαπτίζων εν τη ερήμω και κηρύσσων βάπτισμα μετανοίας εις άφεσιν αμαρτιών». Δηλαδή όταν ο Ιωάννης εμφανίστηκε στην έρημο του Ιορδάνου, άρχισε να βαπτίζει και να κηρύττει τη μετάνοια. Επομένως η προπαρασκευή, για την οποία ομιλούν οι προφήτες που μνημονεύσαμε, την οποία ήρθε να φέρει εις πέρας ο Πρόδρομος, δεν ήταν τίποτε άλλο παρά η μετάνοια, η οποία συνοδευόταν από το βάπτισμα, το οποίο δεν παρείχε άφεση αμαρτιών, αλλά είχε σαν σκοπό να βοηθήσει τους βαπτιζομένους στη συναίσθηση της αμαρτωλότητός των και στην αναζήτηση του λυτρωτού.
Αν η αρχή του απολυτρωτικού έργου του Κυρίου μας ήταν το έργο του Προδρόμου, τότε η αρχή της ιδικής μας σωτηρίας, αδελφοί μου, είναι η μετάνοια. Μετάνοια δεν σημαίνει ότι απλώς πηγαίνω στον πνευματικό μου και εξομολογούμαι δυό – τρείς αμαρτίες και παίρνω την συγχωρητική ευχή. Όχι. Μετάνοια σημαίνει βαθιά και ριζική αλλαγή στην πορεία πλεύσεως της ζωής μου. Μετάνοια σημαίνει μίσος προς την αμαρτία και θερμή αγάπη προς τον Χριστό. Μετάνοια σημαίνει ισόβιον αγώνα μέχρι θανάτου για τη νέκρωση του παλαιού ανθρώπου και κατόρθωση των αρετών. Μετάνοια σημαίνει ριζική ανακαίνιση της όλης υπάρξεώς μου σύμφωνα με τον λόγο του αποστόλου: «Ει τις εν Χριστώ καινή κτίσις», (Β΄ Κορ. 5,17). Μετάνοια σημαίνει ότι κέντρο της ζωής μου γίνεται ο Χριστός, τον οποίο αγαπώ με όλες τις δυνάμεις της ψυχής μου, καθώς με συγκλονίζει η απερίγραπτη αγάπη του, η οποία εκφράστηκε με την σταυρική του θυσία.
Η μετάνοια δεν έχει τελειωμό. Σ’ όλη τη διάρκεια της ζωής μας καλούμεθα να μετανονούμε, διότι συνεχώς αμαρτάνουμε, είτε εκ συναρπαγής και απροσεξίας, είτε θεληματικά, γι’ αυτό και κάθε μέρα καλούμεθα να βάζουμε αρχήν μετανοίας. Ολόκληρη η ζωή μας αυτό τον σκοπό έχει, τη βίωση της μετανοίας, η οποία δεν πρέπει να είναι ψεύτική και υποκριτική, αλλά ειλικρινής. Όλα όσα έχει θεσπίσει η Εκκλησία μας στο χώρο της εκκλησιαστικής ζωής αυτό τον σκοπό έχουν: Να μας βοηθήσουν να βιώσουμε την μετάνοια σε όσο το δυνατόν μεγαλύτερη πληρότητα και σε όσο το δυνατόν μεγαλύτερο βάθος. Επομένως και όταν κοινωνούμε των αχράντων μυστηρίων και όταν εξομολογούμεθα και όταν συμμετέχουμε στην κοινή λατρεία, και όταν προσευχόμεθα και όταν μελετούμε τον λόγο του Θεού και όταν ελεούμε τους πτωχούς αδελφούς μας, όλα εκεί αποσκοπούν: Στο να βιώσουμε τη μετάνοια, καθαρίζοντας δι’ αυτής την ψυχή μας από τα πάθη.
Ο Πρόδρομος δεν δίδασκε μόνον με το κήρυγμα τη μετάνοια, αλλά και με την όλη ασκητική ζωή και πολιτεία του. Όπως αναφέρει παρά κάτω ο ευαγγελιστής «Ήν δε ο Ιωάννης ενδεδυμένος τρίχας καμήλου και ζώνην δερματίνην περί την οσφύν αυτού και εσθίων ακρίδας και μέλι άγριον». Δηλαδή ήταν ζωσμένος με προβιά καμήλας και έτρωγε ακρίδες και μέλι άγριο. Έτσι μας διδάσκει ότι η αληθινή μετάνοια έχει ασκητικό χαρακτήρα και δεν είναι δυνατόν να βιώσει κανείς την αληθινή μετάνοια χωρίς τη νηστεία και την εγκράτεια σε όλα. Γι’ αυτό άλλωστε η Εκκλησία μας έχει καθιερώσει εκτός από τη νηστεία της Τετάρτης και της Παρασκευής και τέσσερις περιόδους νηστείας, τις οποίες καλούμεθα να τηρούμε κατά δύναμιν σύμφωνα με τις οδηγίες του πνευματικού μας και να μην τις παραβιάζουμε.
Μεγάλο ενδιαφέρον έχει αυτό που προσθέτει στη συνέχεια ο ευαγγελιστής: «Και εκήρυσσε λέγων· έρχεται ο ισχυρότερός μου οπίσω μου, ού ουκ ειμί ικανός κύψας λύσαι τόν ιμάντα τών υποδημάτων αυτού. Εγώ μεν εβάπτισα υμάς εν ύδατι, αυτός δε βαπτίσει υμάς εν Πνεύματι αγίω». Δηλαδή έρχεται μετά από μένα ο Μεσσίας Χριστός, ο οποίος είναι ασυγκρίτως ισχυρότερος από μένα, έτσι ώστε να μην είμαι άξιος να σκύψω και να λύσω τον ιμάντα των υποδημάτων του. Εδώ ο Πρόδρομος ομιλεί με καταπληκτική ταπείνωση. ΄Εχει βαθιά επίγνωση της αποστολής του, ότι δεν είναι αυτός ο μεσσίας, αλλά ο Πρόδρομός του. Έχει βαθιά επίγνωση του γεγονότος ότι μεγάλη και χαώδης απόσταση τον χωρίζει από τον Χριστό, ώστε δεν είναι άξιος να θεωρηθεί ούτε ως ο έσχατος δούλος του. Ούτε καν διανοείται να σφετεριστεί το μεσσιανικό αξίωμα του Χριστού. Η διαφορά που τον χωρίζει από τον Χριστό φαίνεται και από το γεγονός ότι αυτός μεν τους βαπτίζει με νερό ενώ ο Χριστός θα τους βαπτίσει με Πνεύμα άγιο. Έτσι μας αποκαλύπτει ένα ακόμη στοιχείο της αληθινής μετανοίας, που είναι το ταπεινό φρόνημα. Όσο περισσότερο κανείς μετανοεί, τόσο περισσότερο βλέπει την αμαρτωλότητά του, έτσι ώστε να θεωρεί τον εαυτό του αμαρτωλότερο από όλους.
Μας αποκαλύπτει και ένα ακόμη πολύ σημαντικό στοιχείο: Το ότι δηλαδή όλος ο αγώνας της μετανοίας γίνεται για να λάβουμε ως επιστέγασμα των αγώνων μας το Πνεύμα το άγιο. Η σφραγίδα, η επιβεβαίωση, η πληροφορία ότι ανήκουμε στο Χριστό ότι μας δέχτηκε ο Χριστός, ότι δηλαδή δέχθηκε τη μετάνοιά μας και μας σώζει, είναι ακριβώς το ότι αξιωθήκαμε να λάβουμε το Πνεύμα το άγιο. Βέβαια κατά την ημέρα του βαπτίσματός μας όντως λάβαμε το Πνεύμα το άγιο, όπως και με το μυστήριο του Χρίσματος, το οποίο επακολουθεί αμέσως μετά το βάπτισμα. Ωστόσο το άγιο Πνεύμα που λάβαμε τότε, λόγω των προσωπικών μας αμαρτιών, που μεσολάβησαν στη συνέχεια, έπαυσε να ενεργεί αισθητά μέσα μας. Γι’ αυτό και τώρα είναι αναγκαία η μετάνοια, η οποία θα επαναφέρει κατά τρόπο αισθητό μέσα μας την ενέργεια του αγίου Πνεύματος. Δεν μπορούμε να λεγόμαστε χριστιανοί, αν δεν ενεργεί μέσα μας το Πνεύμα το άγιο. Σε τι θα μας ωφελήσει όταν έρθει η ώρα του θανάτου και τότε διαπιστώσουμε ότι ενώ ακούγαμε και διαβάζαμε πολλά περί μετανοίας, εμείς τελικά δεν μετανοήσαμε αληθινά, αλλά η υποτιθέμενη μετάνοιά μας ήταν μια ψευτομετάνοια; Τότε θα είναι πιά αργά και δεν θα μπορέσουμε να διορθώσουμε τίποτα.
Ας αγωνιστούμε, αδελφοί μου, να ζήσουμε όλο τον υπόλοιπο χρόνο της ζωής μας με αληθινή μετάνοια, λαμβάνοντας υπ’ όψη μας όσα προηγουμένως αναφέραμε με αφορμή την σημερινή ευαγγελική περικοπή. Ας βάλουμε και πάλι αρχήν μετανοίας, καθώς ήδη βρισκόμαστε στην αρχή του νέου έτους, το 2025. Ας μην αναβάλουμε το έργο της μετανοίας, αλλά ας το θέσουμε σε πρώτη προτεραιότητα, διότι δεν γνωρίζουμε πότε θα έρθει η ώρα του θανάτου μας και της αναχωρήσεώς μας από τον κόσμον αυτόν. Πράγμα το οποίο εύχομαι από καρδίας να γίνει σε όλους μας με τη Χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, τις πρεσβείες της Κυρίας Θεοτόκου και όλων των αγίων, αμήν.