Ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος (Μιχάλης Μιχαλακόπουλος)Το Γρηγόριο τον σαγήνευε η ησυχαστική ζωή. Ο πλούτος των γνώσεων, η φωτισμένη διάνοια, η ποιητική του φύση, η θερμή του πίστη εύρισκαν στο ησυχαστήριο άριστες συνθήκες για να αποδώσουν καρπούς και να συνθέσουν θεολογικό λόγο, ορθοτομούντα την αλήθεια, σε μια εποχή, που συγκλονιζόταν από πολλαπλές αιρέσεις.
Λάμπει στο στερέωμα της Ορθοδοξίας το φωτεινό αυτό παράδειγμα του Αγίου Γρηγορίου, που απευθύνεται κυρίως σε αυτούς που μετέρχονται πλάγια, αντικανονικά, ανορθόδοξα μέσα για να αναρριχηθούν στα ανώτερα και ανώτατα εκκλησιαστικά αξιώματα ή και να διατηρηθούν σε αυτά με κάθε τρόπο, με κάθε τίμημα, με κάθε μέσο.
Δεν είναι μικρής σημασίας και η επιστροφή στη γενέτειρά του, μια μικρή και απομακρυσμένη πόλη της Καππαδοκίας, τη Ναζιανζό. Είναι δείγμα ταπεινόφρονης στάσης και όχι μόνο. Η επιστροφή γίνεται αφού ήδη ο Άγιος με τον υψηλό θεολογικό στοχασμό του στη δεύτερη Οικουμενική Σύνοδο στην Κωνσταντινούπολη το 381 μΧ, είχε διατυπώσει την θεολογική του άποψη για την ομοουσιότητα του Αγίου Πνεύματος προς τον Πατέρα και τον Υιό. Είχε συντελέσει έτσι τα μέγιστα στη διατύπωση του δόγματος και είχε εκπληρώσει την «αποστολή» του.
Τέλος η νοσταλγία του Αγίου για την ασκητική και ησυχαστική ζωή είναι ιδιαίτερα σημαντική και διδακτική. Εκεί εμπνέεται. Εκεί το θεολογικό του τάλαντο αποδίδει πνευματικούς καρπούς, που τους μοιράζει στους χριστιανούς όλων των εποχών με τις ομιλίες του, την ποίησή του, τα κηρύγματά του.
Εκεί μένει απερίσπαστος από τα τετριμμένα και τα καθημερινά διοικητικά καθήκοντα, που του ροκάνιζαν το χρόνο και του κούραζαν τη διάνοια, την πλασμένη για τα μεγάλα και τα υψηλά.
Η Εκκλησία τιμά την μνήμη του στις 25 Ιανουαρίου. Στο Μικρό Εσπερινό ένα στιχηρό προσόμοιο, αποδίδει σαν επιτάφιο επίγραμμα, τη μεγάλη μορφή του Αγίου. «Θεολόγω σου στόματι, Θεολόγε Γρηγόριε, θεολόγω γλώττη τε εφανέρωσας, τον εν Τριάδι υμνούμενον, Θεόν ομοούσιον, τον Πατέρα και Υιόν, και το Πνεύμα το Άγιον, και εξήρανας την μωρίαν των Ελλήνων και το ψεύδος, την αλήθειαν κηρύττων, τοις θεοφθόγγοις σου ρημασι».