Το νόημα της αμαρτίας κατά την διδασκαλία της Ορθοδόξου Εκκλησίας – Περιοδικὸ «ΕΡΩ» (τεῦχος 31, σελ. 11-22)

6 Μαΐου 2026Ὑπάρχει βεβαίως καί ἡ ἑξῆς δικαιολογημένη ἀπορία. Οἱ λέξεις “τύψεις, ἔλεγχος, δάκρυα” δέν ὑπάρχουν στό λεξιλόγιο τῆς ζωῆς τῆς Ἐκκλησίας; Τά λεγόμενα κατανυκτικά τροπάρια καί οἱ κατανυκτικοί κανόνες πού ψάλλονται καθ᾿ ὅλον τόν ἐνιαυτόν, ἰδίως τῆς Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς δέν ὁμιλοῦν γιά τύψεις καί ἐλέγχους; Δέν ὁμιλοῦν γιά μετάνοια τελωνική; Ναί, τῷ ὄντι. Μιλᾶνε γιά ὅλα αὐτά, ἀλλά μέ τήν ἑξῆς εἰδοποιό διαφορά: τά δάκρυα νά συνοδεύωνται ἀπό τήν ἐλπίδα καί τήν σιγουριά τῆς σωτηρίας. Νά εἶναι δάκρυα λυτρωτικά, παρακλητικά. Ὄχι δάκρυα ἀπελπισίας καί δυστυχίας, ἀλλά δάκρυα χαρᾶς, ἀνακουφίσεως, ἀγαλλιάσεως… Ὁ Ἴδιος ὁ Κύριος Ἰησοῦς Χριστός ἕνωσε πανσόφως αὐτά τά συναισθήματα. Πρῶτον δίδαξε: “Μακάριοι οἱ κλαίοντες νῦν, ὅτι γελάσετε”. Καί ὀλίγον πρό τοῦ Πάθους Του ἀναφερόμενος εἰς τήν χαράν τῆς διά τῆς ἀναστάσεώς Του σωτηρίας, εἶπε: “Τὴν χαρὰν ὑμῶν οὐδεὶς αἴρει ἀφ᾿ ὑμῶν”. Λύπη καί χαρά μαζί.Μετάνοια σημαίνει ἀλλαγή πορείας. Καί ἐφ᾿ ὅσον, ὅπως λέγει ὁ ἱερός Αὐγουστῖνος, ἡ Ἐκκλησία εἶναι ὁ Χριστός παρατεινόμενος εἰς τούς αἰῶνας, ἄρα Ἐκκλησία εἶναι ὅ,τι ὁ Χριστός. Φιλανθρωπία, ἀγάπη, στοργή πρός τόν μετανοοῦντα. Ἔτσι πρέπει νά αἰσθάνεται ὁ ὀρθόδοξος χριστιανός. Κλαίει γιά τίς ἁμαρτίες καί τίς πτώσεις του, ἀλλά ταυτοχρόνως γνωρίζει πώς κλαίει μέσα στήν ἀγκαλιά τῆς Μάννας του, στήν ἀγκαλιά Μητέρας Ἐκκλησίας. Ἄλλωστε “τὰ κατὰ Θεὸν δάκρυα χαρὰν βλαστάνει διηνεκῆ καὶ ἀμάραντον”, ἐπισημαίνει ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος. Δυστυχῶς γιά τούς περισσοτέρους, ἡ “μετάνοια” τοῦ ἁμαρτωλοῦ εἶναι ξένη καί ἄγνωστη ἔννοια. Ἐπιμένουμε στήν ἁμαρτία καί στήν ἐξ αὐτῆς προερχομένη λύπη, ἀδιαφορώντας γιά τήν λυτρωτική μετάνοια καί καταλήγουμε νά θεωροῦμε αὐτήν τήν κατάσταση ἐκκλησιολογικῶς σωστή. Βεβαίως θεωροῦμε τήν μετάνοια ξένη καί γιά ἕνα ἄλλον λόγο. Διότι δέν τήν γνωρίζουμε. Δέν εἶναι γιά ἐμᾶς. Εἶναι γιά τούς ἄλλους. Διότι φαρισαϊκῶς τολμοῦμε νά θεωροῦμε καί βαθειά νά τό πιστεύουμε ὅτι “οὐκ ἐσμὲν ὥσπερ οἱ λοιποὶ τῶν ἀνθρώπων”.

Ποτέ ἄς μήν ξεχνοῦμε τήν λυτρωτική μετάνοια πού εἶναι ἕνας εὐγενής καί συνάμα συνεχής ἀγῶνας ἐγέρσεως ἀπό καθημερινές πτώσεις καί ἁμαρτίες… Τήν μετάνοια αὐτή πού τόσο ἔχει μεγάλη ἀξία παρά τῷ Θεῷ. Μεγάλη ἡ ἰσχύς τῆς μετανοίας! Τῆς ὑγιοῦς συναισθήσεως τῆς ἀναξιότητος καί τῆς ταπεινότητος. Οἱ ἅγιοι Πατέρες τονίζουν ὅτι καί ὀλίγον νά ἔχη κανείς ἀπό τήν θείαν ἀγάπην καί τήν ταπείνωσιν –καίτοι ἁμαρτωλός– γεύεται τῆς σωτηρίας. Καί παρηγορεῖ ὁ ἅγιος Ἰωάννης τῆς Κλίμακος: “Αἰτήσωμεν οἱ ἐμπαθεῖς ἐπιμόνως τὸν Κύριον. Πάντες γὰρ οἱ ἀπαθεῖς ἐξ ἐμπαθείας εἰς ἀπάθειαν προέκοψαν”… Ὥστε ἄς μήν δίνουμε σημασία μόνο εἰς τό “ἔξω”. Εἰς τό “φαίνεσθαι”. Στό πῶς φαίνεται ὁ ἄνθρωπος, κι ὄχι στό πῶς εἶναι καί τί εἶναι. Ἄς μήν κρίνουμε τήν “κατ᾿ ὄψιν κρίσιν”. Διότι ἔτσι μᾶς διαφεύγει τό βάθος. Καί παριστάνουμε τούς ἠθικούς, ἐνῶ δέν εἴμαστε.

Ὕστερα, λοιπόν, ἀπ᾿ ὅλα αὐτά, τί εἶναι ἁμαρτία; Εἶναι ὅ,τι δηλοῖ ἡ λέξις. “Ἁμαρτάνω” στήν ἀρχαία ἑλληνική γλῶσσα σημαίνει ἀποτυγχάνω, ἀστοχῶ, σφάλλω. Ὁ Ἀδάμ στόν Παράδεισο τῆς Ἐδέμ ἁμάρτησε. Δηλαδή ἀπέτυχε, ἀστόχησε, ἔσφαλε. Σέ τί; Στό νά γίνη θεός κατά χάριν. Διά τοῦτο ἔρχεται ὁ Χριστός, ὁ νέος Ἀδάμ, καί γίνεται ἄνθρωπος μέ σκοπό νά διορθώση ἐξ ἀπείρου ἀγάπης τό σφάλμα τοῦ παλαιοῦ Ἀδάμ, “ ἵνα θεὸν τὸν Ἀδὰμ ἀπεργάσῃται”, ὅπως θεολογεῖ ὁ Μέγας Ἀθανάσιος. Καί αὐτό ἐπιτυγχάνεται μέ τήν Σταυρική τοῦ Κυρίου θυσία: “τὸ Αἷμα Αὐτοῦ καθαρίζει ἡμᾶς ἀπὸ πάσης ἁμαρτίας”. Κάθε ἁμαρτία, λοιπόν, εἶναι ἀστοχία καί ἀποτυχία ἀπό τοῦ νά γίνουμε ὅ,τι ὁ Θεός θέλει. Καί ὁ Θεός θέλει νά γίνουμε θεοί κατά χάριν, συμφώνως πρός τό δαυϊτικόν: “ἐγὼ εἶπα, θεοὶ ἔστε καὶ υἱοὶ Ὑψίστου πάντες”. Ὁπότε ἁμαρτία εἶναι τό μέτρο τῆς ἐπιγνώσεως τοῦ χωρισμοῦ ἀπό τόν Θεό, τῆς ἀπωλείας τῆς ζωῆς. Εἶναι ἡ βίωσις τοῦ θανάτου. Ἄρα ἡ ὀρθόδοξος βίωσις τῆς λυτρωτικῆς μετανοίας φέρει εἰς τήν καρδιά τό γλυκερό συναίσθημα τῆς χαρμολύπης, γιά τό ὁποῖον τόσος λόγος γίνεται εἰς τά Πατερικά κείμενα. Φέρει τό συναίσθημα τῆς ἀναξιότητος τό ὁποῖον ταπεινώνει τόν ἄνθρωπο, τόν ἀνεβάζει (ἐν ἀγνοίᾳ του) εἰς τόν Οὐρανόν.

Διαβάστε επίσης:Όσιος Συμεών ο Θαυμαστορείτης

Ἡ Ἐκκλησία μισεῖ καί ἀποστρέφεται τήν ἁμαρτία, ἀλλά ἀγαπᾶ καί περιθάλπει τούς ἁμαρτωλούς. Ὁ Παράδεισος θά εἶναι γεμᾶτος ἀπό ἁμαρτωλούς μετανοήσαντας, προεξάρχοντος τοῦ ἐν τῷ Σταυρῷ ληστοῦ. Τί ὀφείλουμε στόν Κύριον τῆς δόξης γιά τίς ἄπειρες δωρεές Του; “Καρδίαν συντετριμμένην καὶ τεταπεινωμένην” καί ἀπείρους εὐχαριστίας.

Πηγή: Περιοδικὸ «ΕΡΩ» (τεῦχος 31, σελ. 11-22)