Ιστορική δικαίωση του Οικουμενικού Πατριαρχείου από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο

Του Σωτήρη Μ. Τζούμα 

Η κατάρρευση μιας πάγιας τουρκικής πρακτικής

Για δεκαετίες η Γενική Διεύθυνση Βακουφίων της Τουρκίας υποστήριζε ότι δήθεν η Συνθήκη της Λωζάνης απαγόρευε στους κληρικούς να ασκούν διοικητικά καθήκοντα στα κοινοτικά ιδρύματα των Ρωμιών της Πόλης. Με αυτό το επιχείρημα απέκλειε συστηματικά ιερείς και μέλη του κλήρου από τη διοίκηση εκκλησιαστικών και κοινοτικών ιδρυμάτων.

Το Δικαστήριο του Στρασβούργου όμως κατέρριψε πλήρως αυτή τη θέση. Στο σκεπτικό της απόφασης επισημαίνεται ότι δεν υπήρχε καμία απολύτως νομική βάση στην τουρκική νομοθεσία που να δικαιολογεί τον αποκλεισμό των κληρικών. Ούτε νόμος, ούτε εγκύκλιος, ούτε διοικητική πράξη προέβλεπε κάτι τέτοιο.

Διαβάστε επίσης:Μοναχός Ιωσήφ Κουτλουμουσιανοσκητιώτης (1886 – 30 Μαΐου 1992)

Αντίθετα, το ίδιο το τουρκικό δικαστικό σύστημα είχε διαπιστώσει ότι η Διεύθυνση Βακουφίων υπερέβη τις αρμοδιότητές της. Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο έκρινε ότι η παρέμβαση της τουρκικής διοίκησης ήταν αυθαίρετη και χωρίς νομικό έρεισμα.

Τα Βακούφια και η σημασία τους για τον Ελληνισμό της Πόλης

Τα Βακούφια αποτελούν κοινωφελή ιδρύματα που διαχειρίζονται ναούς, σχολεία, νοσοκομεία, γηροκομεία και άλλες δομές των μειονοτικών κοινοτήτων. Για την Ελληνορθόδοξη Κοινότητα της Κωνσταντινούπολης δεν είναι απλώς διοικητικοί οργανισμοί· είναι οι πυλώνες της ιστορικής και πολιτισμικής της επιβίωσης.

Η απόφαση του Στρασβούργου αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία αν ληφθεί υπόψη ότι η ελληνική ομογένεια της Πόλης έχει μειωθεί δραματικά τις τελευταίες δεκαετίες. Το δικαίωμα συμμετοχής όλων των μελών της κοινότητας, συμπεριλαμβανομένων των κληρικών, στη διοίκηση των ιδρυμάτων της, αποτελεί ζήτημα επιβίωσης της ίδιας της ιστορικής παρουσίας του Ελληνισμού στην Κωνσταντινούπολη.

Διαβάστε επίσης:Η μεταστροφή ενός απίστου, ο Άγιος Νεομάρτυς Αχμέτ

Το Δικαστήριο αναγνώρισε ρητά ότι οργανώσεις που προστατεύουν πολιτιστική, θρησκευτική και μειονοτική κληρονομιά διαδραματίζουν ουσιώδη ρόλο σε μια δημοκρατική κοινωνία. Υπογράμμισε επίσης ότι η πολυφωνία και ο σεβασμός της πολιτισμικής και θρησκευτικής διαφορετικότητας αποτελούν βασικές αρχές της δημοκρατίας και της κοινωνικής συνοχής.

Μία απόφαση με ευρύτερες προεκτάσεις

Η σημασία της απόφασης ξεπερνά τα όρια των δύο συγκεκριμένων υποθέσεων. Δημιουργεί πλέον ένα ισχυρό νομικό προηγούμενο που μπορεί να επηρεάσει συνολικά τη στάση της Τουρκίας απέναντι στο Οικουμενικό Πατριαρχείο και τα ιδρύματα της Ελληνορθόδοξης Κοινότητας.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η πιθανή επίδραση της απόφασης στην υπόθεση του Βαλουκλή, όπου εδώ και δεκαετίες δεν έχουν πραγματοποιηθεί εκλογές στη διοίκηση του σημαντικού αυτού Βακουφίου, το οποίο διαχειρίζεται ιστορικά μοναστήρια, νοσοκομείο και γηροκομείο.

Διαβάστε επίσης:Όσιος Ισαάκιος ο Ομολογητής ηγούμενος Μονής Δαλμάτων

Παράλληλα, εκκρεμούν και άλλες προσφυγές κληρικών στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο για ανάλογες υποθέσεις, γεγονός που δείχνει ότι η απόφαση αυτή μπορεί να αποτελέσει αφετηρία για μία ευρύτερη αποκατάσταση δικαιωμάτων.

Μία δικαίωση με βαθύ συμβολισμό

Ο δεκαπενταετής αγώνας που έδωσαν οι προσφεύγοντες και οι νομικοί εκπρόσωποι του Οικουμενικού Πατριαρχείου δεν αφορά μόνο μία διοικητική διαφορά. Αφορά τον αγώνα μιας ιστορικής κοινότητας να διατηρήσει την ταυτότητα, την αξιοπρέπεια και την παρουσία της στον τόπο όπου επί αιώνες άνθισε ο Ελληνισμός της Ανατολής.

Η απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου αποτελεί μια ισχυρή υπενθύμιση ότι τα ανθρώπινα δικαιώματα, η θρησκευτική ελευθερία και ο σεβασμός των μειονοτήτων δεν μπορούν να υπόκεινται σε αυθαίρετες πολιτικές σκοπιμότητες.

Για το Οικουμενικό Πατριαρχείο και την Ομογένεια της Κωνσταντινούπολης, η απόφαση αυτή συνιστά όχι μόνο νομική νίκη αλλά και μια βαθιά ηθική δικαίωση.