ΝΙΚΟΣ Ε. ΣΑΚΑΛΑΚΗΣ, ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ
Μέσα στα μύρα της Άνοιξης, μετά τη Λαμπρή, ακολουθεί και η μεγάλη εορτή της Πεντηκοστής∙ οκτώ Κυριακές, συνολικά επτά εβδομάδες συνθέτουν (συναπαρτίζουν) την περίοδο του Πεντηκοσταρίου, στην οποία προσθέτουμε και την Κυριακή των Αγίων Πάντων.
Να θυμίσουμε, ότι εορτή της Πεντηκοστής είχε καθιερωθεί και στην Παλαιά Διαθήκη. Είχε ορισθή να εορτάζεται επτά εβδομάδες από της δευτέρας ημέρας του Πάσχα. Συγκεκριμένα:
1) Έξοδ. λδ΄22: «και εορτήν εβδομάδων ποιήσεις μοι, αρχήν θερισμού πυρού (σιτηρών) και εορτήν συναγωγής (συγκομιδής) μεσούντος του ενιαυτού (Σκηνοπηγία – στη μέση φθινοπώρου).
2) Λευιτ. Κγ΄, 15: «και αριθμήσετε υμίν από της επαύριον των σαββάτων, από της ημέρας ης αν προσενεγκητε το δράγμα του επιθέματος, επτά εβδομάδας ολοκλήρους», δηλ. «από τη δεύτερη ημέρα της εβδομάδας του Πάσχα, από την ημέρα δηλ. κατά την οποία θα προσφέρετε το δεμάτι, ως ιδιαίτερη προσφορά στον Κύριο, θα μετρήσετε και θα υπολογίσετε επτά ολόκληρες εβδομάδες».
3) Δευτ. ιστ΄ 9,10: «Μετά την εορτή του Πάσχα θα μετράτε επτά εβδομάδες∙ θα αρχίζετε το μέτρημα των επτά αυτών εβδομάδων από την ημέρα που θα ξεκινάτε να θερίζετε με το δρεπάνι τα σιτηρά σας. Τότε θα εορτάζετε την εορτή των εβδομάδων, την πεντηκοστή, προς τιμήν του Κυρίου και Θεού σας. Και θα προσφέρετε όσες θυσίες μπορείτε, ανάλογα με τα αγαθά που θα σας χαρίζει ο Κύριος και Θεός σας».
Να διευκρινίσουμε, ότι ήταν εορτή της χαράς – ευχαριστιών προς τον Κύριον, η οποία εκπήγαζε εκ του θερισμού των σιτηρών, γι’ αυτό κα προσήγοντο προς τον Θεό και δύο άρτοι από το νέο αλεύρι (Λευιτ. Κγ΄,17,18 – Αριθ. κη 26-31), καθώς και οι θυσίες των ολοκαυτωμάτων και οι θυσίες περί αμαρτίας.
Παράλληλα η πεντηκοστή ήταν και ανάμνηση-επέτειος της χορηγήσεως του Νόμου από τον Θεό στον Μωϋσή, που έγινε πενήντα ημέρες από της αναχωρήσεων των Εβραίων από την Αίγυπτο (Εξοδ. Ιθ΄, 1,3,11).
Η εορτή αυτή, να συμπληρώσουμε, συγκέντρωνε πλήθος κόσμου στην Ιερουσαλήμ (κατά τον εορτασμόν).
Περί της Θεοφανείας του Αγίου Πνεύματος
Σε πολλά χωριά της Αγίας Γραφής μαρτυρείται ο συμβολισμός του Αγίου Πνεύματος ως κατερχομένης πνοής (παραδείγματα):
1) Ιώβ λη΄, 1: «Μετά δε το παύσασθαι Ελιούν της λέξεως είπεν ο Κύριος τω Ιώβ δια λαίλαπος και νεφών».
2) Ιεζ. α, 4: «Και είδον και ιδού πνεύμα εξαίρον ήρχετο από βορρά, και νεφέλη μεγάλη εν αυτώ, και φέγγος κύκλω αυτού και πυρ εξαστρέπτον, και εν τω μέσω αυτού ως όρασις ηλέκτρου εν μέσω του Πυρός και φέγγος εν αυτώ».
Να υπογραμμίσουμε, ότι και το πυρ είναι σύμβολο της παρουσίας και της δυνάμεως του Θεού (παραδείγματα):
1) Εξοδ. γ΄, 2: «ώφθη δε αυτώ άγγελος Κυρίου εν πυρί φλογός εκ του βάτου, και ορά ότι ο βάτος καίεται πυρί, ο δε βάτος ου κατεκαίετο».
2) Μαλ. γ΄ , 2: «και τις υπομενεί ημέραν εισόδου αυτού; ή τις υποστήσεται εν τη οπτασία αυτού; διότι αυτός εισπορεύεται ως πυρ χωνευτηρίου και ως ποια πλυνόντων».
Στις «Πράξεις» το Πνεύμα το Άγιον κατέρχεται εκ του ουρανού προς τους μαθητάς «ώσπερ φερομένης πνοής βιαίας» (Πρ. β, 2) και μεριζόμενον διακρίνεται εις «γλώσσας ωσεί πυρός» οι οποίες παρέμειναν «εφ’ ένα έκαστον» (Πρ. β, 3) «και γαρ ο Θεός ημών πυρ καταναλίσκον» (Εβρ. 12, 29 και Δευτ. 4,24).
1ο Σχόλιο: Η διήγηση των «Πράξεων» μας φανερώνει ότι η χάρις κατήλθε και προσλαμβάνεται από κάθε παριστάμενο (προσωπικά) – «εκάθισε αφ’ ένα έκαστον αυτών».
Ο Μ. Αθανάσιος διατυπώνει το θεολογικό πεδίο σχέσεων Χριστού και Αγίου Πνεύματος: «γέγραπται γαρ “εις εν Πνεύμα εποτίσθημεν∙ το δε Πνεύμα ποτιζόμενοι τον Χριστόν πίνομεν”».
Με απλά λόγια: «Το Πνεύμα μεταδίδεται δια του Χριστού και ο Χριστός φανερώνεται δια του Πνεύματος» (τέλος σχολίου)
Να παραθέσουμε ακόμη δύο πατερικές προσεγγίσεις (θεολογικά) της Πεντηκοστής.
α) Μ. Αθανάσιος: «Δια τούτο ο Λόγος και Υιός του Πατρός, ενωθείς σαρκί, γέγονε σάρξ, άνθρωπος τέλειος, ίνα οι άνθρωποι ενωθέντες Πνεύματι, γένωνται εν Πνεύμα. Αυτός ουν εστί Θεός σαρκοφόρος και ημείς άνθρωποι πνευματοφόροι».
β) Άγιος Συμεών ο Νέος Θεολόγος:
«αυτό ήταν το τέλος όλης της ενσάρκου οικονομίας του Χριστού∙ να λάβουν Πνεύμα Άγιον εις τας ψυχάς τους, εκείνοι οπού πιστεύουν εις αυτόν».
2ο Σχόλιο: Σύμφωνα, λοιπόν, με την πατερική θεολογική εννοιολόγηση του γεγονότος (Μυστηρίου) της Πεντηκοστής, η «Πεντηκοστή εμφανίζεται ως το έσχατο τέλος της Τριαδικής οικονομίας στο μυστήριο της σωτηρίας» (τέλος σχολίου).
Την ημέρα της Αγίας Πεντηκοστής, εορτάζουμε και πανηγυρίζουμε την ίδρυση της Αγίας μας Εκκλησίας, της Κιβωτού της σωτηρίας μας, «την υπό του Ποιητού και Δεσπότου των όλων κυβερνωμένην» (Θεοδωρήτου Κύρου). Επίκαιρη πάντοτε (συγχρονική και διαχρονική) η υπογράμμιση του Μ. Βασιλείου: «Η Πεντηκοστή του Πνεύματος έσχε του Αγίου την εναργή και πάσι γνωρίμην επιδημίαν» δηλ. «την Πεντηκοστήν έγινε η γνωστή σε όλους καθαρά επιδημία του Αγίου Πνεύματος».
Αναμφίβολα, η Εκκλησία καταξιώνεται δια της δωρεάς του Αγίου Πνεύματος και αποκτά τον ενωτικόν σύνδεσμόν της∙ γεύεται δηλ. το Χριστιανικό πλήρωμα τους καρπούς του Αγίου Πνεύματος δια των Μυστηρίων.
3ο Σχόλιο (π. Αυγουστίνου Καντιώτη):
«Η πρώτη αύτη Εκκλησία δεν είχε να επιδείξη Ναούς μεγαλοπρεπείς, αρχιερείς με μίτρας αδαμαντοκολλήτους και χρυσάς ράβδους, αλλά είχε κάτι ανώτερον, Χριστιανούς, κληρικούς και λαϊκούς με χρυσάς καρδίας. Κάθε πιστός έζη και ανέπνεε εν τω Χριστώ. Κάθε ψυχή ήτο ένας Ναός του Πνεύματος εντός του οποίου κατώκει η Αγία Τριάς. Η πρώτη αυτή Εκκλησία ήτο κεκλεισμένη εντός των τειχών της Ιερουσαλήμ. Αλλά η πνευματική εκείνη δύναμις η οποία ενεκλείετο εις τα στήθη των ολίγων χιλιάδων οπαδών του Ναζωραίου ήτο τόσο μεγάλη, ώστε ενωρίς διέρρηξε το στενόν περιβάλλον της Ιερουσαλήμ και ως ποταμός εξεχύθη πέραν της Ιουδαίας» (Βλέπε βιβλίο του «ΕΚ ΤΟΥ ΑΝΕΣΠΕΡΟΥ ΦΩΤΟΣ») (τέλος σχολίου).
Ένα από τα θέματα των Ασματικών Κανόνων της Αγίας Πεντηκοστής είναι και η υπογράμμιση-διακήρυξη της Θεότητος του Αγίου Πνεύματος.
Στον Α΄ Κανόνα (Ωδή τετάρτη) ο μελωδός επισημαίνει τον θεολογικό ορίζοντα της παρουσίας του Αγίου Πνεύματος: «Ρήμα Θεότητος φέρον, τοις Αποστόλοις εν πυρί, Πνεύμα κατεμερίσθη και ξέναις εν γλώσσαις ενέφηνεν, ως πατρόθεν θείον σθένος, ερχόμενον εστιν αυτοκέλευστον» δηλ. «Το Άγιο Πνεύμα παρουσιάζοντας το σημάδι της Θεότητός Του, σαν φωτιά διαμοιράστηκε στους Αποστόλους και φανερώθηκε με την μορφή παραδόξων γλωσσών, για να δείξει ότι έρχεται εκπορευόμενο από τον Πατέρα ως Θεία δύναμη αυτεξούσια».