Τοῦ κ. Ἀλεξίου Π. Παναγοπούλου,
(DDDr., Dr.Habil.), Kαθηγητοῦ καὶ Ἀκαδημαϊκοῦ
Ἡ συζήτηση γύρω ἀπὸ τὸν σιωνισμό, τὸ κράτος τοῦ Ἰσραὴλ καὶ τὴν ἔννοια τοῦ λεγόμενου «Μεγάλου Ἰσραὴλ» ἀποτελεῖ ἕνα ἀπὸ τὰ πλέον σύνθετα καὶ ἰδεολογικὰ φορτισμένα πεδία τῆς σύγχρονης πολιτικῆς ἱστοριογραφίας καὶ διεθνοῦς πολιτικῆς ἀνάλυσης. Στὸ πλαίσιο αὐτό, σημαντικοὶ πολιτικοὶ ἐπιστήμονες, ἱστορικοὶ καὶ διανοητές, ὅπως ὁ Ilan Pappe, ἔχουν ἀσκήσει κριτικὴ στὴ διαμόρφωση τοῦ σιωνιστικοῦ ἐθνικοῦ ἀφηγήματος, ἰδίως ὡς πρὸς τὴ σχέση του μὲ τὴ βία, τὸν ἐθνικισμὸ καὶ τὴν ἀποικιοκρατικὴ διάσταση μίας νέας κρατικῆς συγκρότησης.
Ὁ Pappe, σὲ πρόσφατες παρεμβάσεις του γιὰ τὸν ρόλο τοῦ φιλοϊσραηλινοῦ λόμπυ στὶς Ἡνωμένες Πολιτεῖες καὶ τὴ διατλαντικὴ πολιτικὴ ἐπιρροή, ἀναλύει τὸν τρόπο μὲ τὸν ὁποῖο διαμορφώνονται πολιτικὲς ἐπιλογὲς ποὺ συχνὰ ὑπερβαίνουν τὰ στενὰ ἐθνικὰ συμφέροντα τῶν ΗΠΑ, ἐντάσσοντάς τες σὲ ἕνα εὐρύτερο πλέγμα στρατηγικῶν συμμαχιῶν καὶ γεωπολιτικῶν δεσμεύσεων.
Παράλληλα, ἄλλοι συγγραφεῖς, ὅπως ὁ διεθνολόγος Σπυρίδων Μπαζίνας, σὲ παρεμβάσεις του στὸν ἑλληνικὸ Τύπο, ἀναδεικνύουν τὴ διάσταση τῆς εὐρωπαϊκῆς καὶ ἑλληνικῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς ἀπέναντι στὶς ἐξελίξεις στὴ Μέση Ἀνατολή, ὑποστηρίζοντας τὴν ἀνάγκη μεγαλύτερης ἀποστασιοποίησης ἀπὸ ἀναθεωρητικὰ σχήματα περιφερειακῆς ἰσχύος.
Ἰδεολογικὴ κριτικὴ καὶ πολιτικαί μεσσιανικαί θεολογικαί ἐντάσεις
Σημαντικὸ μέρος τῆς κριτικῆς ποὺ ἀναπτύσσεται στὴ διεθνῆ βιβλιογραφία ἀφορᾶ τὴν ἰδεολογικὴ μετατόπιση τοῦ σιωνισμοῦ ἀπὸ θρησκευτικὴ-ἱστορικὴ παράδοση σὲ σύγχρονη ἐθνική, μεσσιανική, κυριαρχικὴ καὶ νέο-κρατικὴ ἰδεολογία, μίας νέας μορφῆς παγκόσμιας ἠλεκτρονικῆς διακυβέρνησης καὶ κυριαρχίας σὲ ὑποτιθέμενη θεωρία κράτους Ὠκεανίας Ὄργουελ.
Ὁρισμένοι στοχαστὲς ὑποστηρίζουν ὅτι ἡ διαδικασία αὐτὴ ὁδηγεῖ σὲ μία μορφὴ «ἐθνικοποίησης» τῆς ἰουδαϊκῆς ταυτότητας, ἀποσυνδέοντάς την ἀπὸ τὸ εὐρύτερο κρατικό, θρησκευτικὸ καὶ πνευματικό της πλαίσιο.
Στὸ πλαίσιο αὐτό, ὁ Yakov M. Rabkin, στὸ ἔργο του Israel in Palestine: Jewish Rejection of Zionism, ἐξετάζει τὴν ἐσωτερικὴ ἑβραϊκὴ κριτικὴ πρὸς τὸν διαμορφούμενο πολιτικὸ σιωνισμό, ἀναδεικνύοντας ὅτι σημαντικὰ τμήματα τῆς ραββινικῆς θεολογικῆς παράδοσης ἀντιλαμβάνονται τὸ νέο ἑβραϊκὸ κράτος ὡς θεολογικὰ προβληματικό, ἰδίως ὅταν αὐτὸ ταυτίζεται μὲ μεσσιανικὰ ἢ ἐδαφικὰ σχήματα τῆς νέας πολιτικῆς ἐξουσίας.
Παράλληλα, στὴν ἀμερικανικὴ καὶ χριστιανικὴ σιωνιστικὴ θεώρηση, ὅπως ἔχει ἐπισημανθεῖ σὲ γεωπολιτικὲς θεολογικὲς ἀναλύσεις, ἡ γεωπολιτικὴ ἀνάγνωση τῶν βιβλικῶν χωρίων ὁδηγεῖ συχνὰ σὲ ἐσχατολογικὲς ἑρμηνεῖες, ὅπου τὸ σύγχρονο κράτος τοῦ Ἰσραὴλ ἐντάσσεται σὲ ἕνα σχέδιο θείας ἱστορίας.
Αὐτὴ ἡ πολιτικὴ προσέγγιση ἔχει ἐπίσης ἀποτελέσει ἀντικείμενο κριτικῆς, καθὼς συνδέεται μὲ τὴν πολιτικοποίηση τῆς θεολογίας καὶ μὲ ἐντάσεις μεταξὺ θρησκευτικῶν παραδόσεων ἢ παρερμηνειῶν. Ἡ γεωπολιτικὴ διάσταση καὶ τὸ διεθνὲς σύστημα, ἐμπλέκεται μὲ τὴν ἔννοια τοῦ «Μεγάλου Ἰσραήλ», ὅπως ἐμφανίζεται σὲ ὁρισμένα πολιτικὰ καὶ ἰδεολογικὰ ρεύματα, ἀπὸ τὸν Νεῖλο ἕως τὸν Εὐφράτη.
Αὐτὸ δὲν ἀποτελεῖ ἁπλῶς μία ἑνιαία κρατικὴ πολιτική, ἀλλὰ ἀναλυτικὴ κατηγορία ποὺ χρησιμοποιεῖται στὴ διεθνῆ βιβλιογραφία, γιὰ νὰ περιγράψει ἀκραῖες ἢ ἐπεκτατικὲς ἑρμηνεῖες τοῦ ἐθνικοῦ ἀφηγήματος.
Ἡ συζήτηση αὐτὴ συνδέεται καὶ μὲ εὐρύτερα ἐρωτήματα γιὰ τὸν ρόλο τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν στὴ Μέση Ἀνατολή, τὴ σταθερότητα τῶν ἐνεργειακῶν διαδρομῶν καὶ τὸν ἀνταγωνισμὸ τῶν μεγάλων δυνάμεων, ὅπως ἡ Κίνα, ὁ λεγόμενος κίτρινος ποταμός.
Ὡστόσο, ἡ ἁπλουστευτικὴ ἑρμηνεία τῶν διεθνῶν σχέσεων μέσῳ μονοδιάστατων λόμπυ ἢ μονοπαραγοντικῶν ἐπιρροῶν δὲν γίνεται γενικὰ ἀποδεκτὴ ἀπὸ τὴ σύγχρονη διεθνῆ καὶ πολιτικὴ ἐπιστήμη, ἡ ὁποία ἐπιμένει σὲ πολυπαραγοντικὰ μοντέλα διεθνοῦς ἀνάλυσης.
Ἡ θέση τῆς Εὐρώπης καὶ τῆς Ἑλλάδας μέσα στὸ εὐρωπαϊκὸ πλαίσιο, καθὼς καὶ κράτη ὅπως ἡ Γαλλία, ἡ Ἱσπανία καὶ ἡ Ἰταλία ἔχουν κατὰ καιροὺς υἱοθετήσει πιὸ ἰσορροπημένες ἢ ἀποστασιοποιημένες θέσεις ἀπέναντι στὶς συγκρούσεις τῆς Μέσης Ἀνατολῆς, ὑπογραμμίζοντας τὴν ἀνάγκη πολιτικῆς λύσης καὶ τοῦ σεβασμοῦ τοῦ διεθνοῦς δικαίου.
Γιὰ τὴν Ἑλλάδα, ἡ γεωπολιτικὴ θέση εἶναι ἰδιαίτερα εὐαίσθητη, λόγῳ τῆς ἐγγύτητας μὲ τὴ Μέση Ἀνατολὴ καὶ τῆς ἐμπλοκῆς της σὲ περιφερειακὲς ἰσορροπίες ἰσχύος στὴν Ἀνατολικὴ Μεσόγειο. Ὡς ἐκ τούτου, ἡ ἑλληνικὴ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ καλεῖται ἐθνικὰ νὰ ἀφυπνιστεῖ καὶ νὰ κινηθεῖ μὲ βάση τὶς κοινὰ παραδεκτὲς ἀρχὲς τῆς διεθνοῦς νομιμότητας, τῆς σταθερότητας καὶ στρατηγικῆς αὐτοσυγκράτησης, ἀποφεύγοντας τὴν ὅποια ἐμπλοκὴ σὲ συγκρουσιακὰ σχήματα, ποὺ δὲν συνδέονται ἄμεσα μὲ τὰ ἐθνικά της συμφέροντα.
Τὸ συμπέρασμα καὶ ἡ συζήτηση γύρω ἀπὸ τὸν σιωνισμό, τὸ κράτος τοῦ Ἰσραὴλ καὶ τὶς γεωπολιτικές του προεκτάσεις παραμένει βαθιὰ πολυεπίπεδη. Ἀπὸ τὴ μία πλευρά, ὑπάρχει ἡ κρατικὴ πραγματικότητα καὶ οἱ διεθνεῖς συμμαχίες· ἀπὸ τὴν ἄλλη, ἕνα εὐρὺ φάσμα πολιτικῶν, ἱστορικῶν, θεολογικῶν καὶ ἰδεολογικῶν κριτικῶν ποὺ ἐπιχειροῦν νὰ ἐπαναπροσδιορίσουν τὴν κατανόηση τῆς σύγχρονης Μέσης Ἀνατολῆς.
Τὸ ζητούμενο γιὰ τὴ διεθνῆ ἐπιστημονικὴ κοινότητα δὲν εἶναι ἡ ἰδεολογικὴ μονομέρεια, ἀλλὰ ἡ νηφάλια πολιτικὴ καὶ διπλωματικὴ ἀνάλυση τῶν δομῶν τῆς ἰσχύος, τῶν ἱστορικῶν ἀφηγήσεων καὶ τῶν γεωπολιτικῶν συμφερόντων ποὺ διαμορφώνουν τὴν παγκόσμια τάξη πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ πολύπαθου ἑλληνικοῦ Γένους.
Πρβλ. ἐνδεικτικὰ καὶ τὶς βιβλιογραφικὲς ἀναφορές:
Ilan Pappe, Lobbying for Zionism on Both Sides of the Atlantic, Oneworld Publications, 2025.
Yakov M. Rabkin, Israel in Palestine: Jewish Rejection of Zionism, 2025.
Σπυρίδων Μπαζίνας, ἄρθρο στὴν ἐφημερίδα Ἑστία, 15.06.2026, σ. 5.