🔺Ο Σωτήριος φεύγει αλλά οι διεργασίες φουντώνουν και ο Πατριάρχης κρατά τον τελευταίο λόγο
Του Σωτήρη Μ. Τζούμα
Η αυλαία πέφτει μετά από 52 χρόνια αρχιερατικής διακονίας.
Με την αποχώρηση του γέροντος Αρχιεπισκόπου Καναδά κ.Σωτηρίου δεν κλείνει απλώς ένας μακρύς προσωπικός κύκλος. Κλείνει μία ολόκληρη εποχή για την Ορθοδοξία και τον Ελληνισμό του Καναδά.
Όταν ο αείμνηστος Μεγάλος Αρχιεπίσκοπος Βορείου και Νοτίου Αμερικής Ιάκωβος έστειλε τον φερέλπιδα τότε νέο κληρικό Σωτήριο στον Καναδά, (ύστερα και από τις θερμές εισηγήσεις και παροτρύνσεις της αδελφής του Χρυσάνθης που ζούσε εκεί), λίγοι μπορούσαν να φανταστούν την εξέλιξη που θα ακολουθούσε.
Ο Σωτήριος παρέλαβε μία μικρή εκκλησιαστική επαρχία με περιορισμένες δομές και παραδίδει μία Αρχιεπισκοπή δυνατή και πρότυπο. Με ισχυρές κοινότητες, μοναστήρια, ιδρύματα, σημαντική περιουσία, οικονομική αυτάρκεια και αποθεματικό που επιτρέπει στον διάδοχό του να ξεκινήσει από πολύ διαφορετική αφετηρία από εκείνη που βρήκε ο ίδιος.
Και τώρα αρχίζει το πραγματικό έργο.
Όχι στις ενορίες του Καναδά.
Στους διαδρόμους του Φαναρίου.
Εκεί όπου εδώ και εβδομάδες η ονοματολογία δίνει και παίρνει, τα τηλέφωνα δεν σταματούν, οι υποστηρικτές των υποψηφίων εργάζονται αθόρυβα και οι πληροφορίες διασταυρώνονται με φήμες, επιθυμίες και προσωπικές στρατηγικές. Μέχρι τις 22 Ιουλίου, ημέρα που όπως λέγεται ο Πατριάρχης θα εκλέξει τον νέο Αρχιεπίσκοπο Καναδά, τον δεύτερο στην ιστορία της.
Τι σηματοδοτεί η εκλογή του νέου Αρχιεπισκόπου Καναδά
Η εκλογή του νέου Αρχιεπισκόπου Καναδά δεν αφορά μόνο την επόμενη ημέρα της ομογένειας και της τοπικής Εκκλησίας. Όποιος πιστεύει ότι πρόκειται απλώς για την πλήρωση μιας κενής Αρχιεπισκοπής, μάλλον δεν γνωρίζει πώς λειτουργούν οι ισορροπίες στο Οικουμενικό Πατριαρχείο.
Πίσω από κάθε εκλογή κρύβεται πάντοτε και η σκέψη της… επόμενης εκλογής.
Και στην προκειμένη περίπτωση, όσο κι αν κανείς δεν το ομολογεί δημοσίως, η σκέψη πολλών οδηγείται ήδη στην επόμενη ημέρα του ίδιου του Οικουμενικού Θρόνου.
Ο νέος Αρχιεπίσκοπος Καναδά θα είναι μία από τις ισχυρές προσωπικότητες του Θρόνου σε μία από τις σημαντικότερες επαρχίες της Διασποράς. Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι μόνο ποιος μπορεί να συνεχίσει το σημαντικό έργο του Σωτηρίου. Είναι και ποιος μπορεί, αύριο, να διαμορφώσει συσχετισμούς, να επηρεάσει πρόσωπα και εξελίξεις και να διαδραματίσει ουσιαστικό ρόλο στη διαμόρφωση της επόμενης ημέρας του Οικουμενικού Πατριαρχείου και, τελικά, στην εκλογή του διαδόχου του Πατριάρχη Βαρθολομαίου.
Ανεξάρτητα από το αν ο νέος Αρχιεπίσκοπος θα διαθέτει ή όχι τυπικό δικαίωμα ψήφου σε μία μελλοντική πατριαρχική εκλογή, όλοι γνωρίζουν ότι στην εκκλησιαστική πραγματικότητα η επιρροή δεν εξαντλείται στην ψήφο. Εκφράζεται μέσα από τις σχέσεις, το κύρος, τις συμμαχίες, τις παρεμβάσεις και την ικανότητα ενός ισχυρού Ιεράρχη να επηρεάζει πρόσωπα και καταστάσεις.
Γι’ αυτό και το πραγματικό δίλημμα για το Φανάρι ίσως να μην είναι απλώς η επιλογή ενός άξιου ποιμενάρχη για τον Καναδά. Είναι αν θα επιλεγεί μια προσωπικότητα με ισχυρό εκκλησιαστικό αποτύπωμα, ικανή να διαδραματίσει πρωταγωνιστικό ρόλο στις μελλοντικές εξελίξεις του Θρόνου, ή αν θα προκριθεί ένας ήπιος και χαμηλών τόνων Ιεράρχης, χωρίς ιδιαίτερες προσωπικές φιλοδοξίες, ο οποίος θα περιοριστεί αποκλειστικά στο ποιμαντικό και διοικητικό έργο της Αρχιεπισκοπής Καναδά.
Ίσως, τελικά, το ερώτημα της διαδοχής στον Καναδά να μην αφορά μόνο τον Καναδά. Ίσως να αποτελεί και το πρώτο κεφάλαιο μιας πολύ μεγαλύτερης ιστορίας, που θα γραφτεί όταν έρθει η ώρα της διαδοχής στον Οικουμενικό Θρόνο.
Πρώτα η διάψευση…
Ας ξεκινήσουμε από εκεί που χρειάζεται να μπει μία τελεία.
Οι πληροφορίες που εμφάνιζαν τον Μεγάλο Εκκλησιάρχη του Οικουμενικού Πατριαρχείου Αέτιο ως υποψήφιο Αρχιεπίσκοπο Καναδά δεν φαίνεται να έχουν βάση.
Και αυτό γιατί ο π. Αέτιος δεν είναι απλώς ένας ακόμη κληρικός του Πατριαρχείου.
Είναι σήμερα ένας από τους στενότερους συνεργάτες του Οικουμενικού Πατριάρχη.
Φαναριώτης Ιεράρχης το διατύπωσε με τρόπο που δύσκολα επιδέχεται διαφορετική ερμηνεία:
«Αυτή τη στιγμή ο Αέτιος ουσιαστικά διοικεί το Πατριαρχείο ως ο πιο στενός συνεργάτης του Πατριάρχη.Έχει τα πάντα στα χέρια του. Πως να τα αφήσει; Για να πάει Καναδά; Ούτε για αστείο…»
Με αυτά τα δεδομένα, η μετακίνησή του στον Καναδά δεν μοιάζει ρεαλιστική.Προφανώς όσοι τον αγαπούν τον θεωρούν ικανό για όλα ακόμη και για μία τόσο νευραλγική θέση και τον πρότειναν ως ευσεβή δικό τους πόθο.
Οι “βολίδες” από την Αμερική
Από την πρώτη στιγμή που έγινε γνωστή η πρόθεση παραίτησης του Σωτηρίου, δύο ονόματα ακούστηκαν σχεδόν με ταχύτητα… φωτός.Και μάλιστα με ανεξήγητο τρόπο.
Ο Μητροπολίτης Νέας Ιερσέης Απόστολος και ο Μητροπολίτης Σικάγου Ναθαναήλ.
Η εξήγηση που δίνουν όσοι κινούνται στα παρασκήνια είναι γνωστή.
Οι σχέσεις και των δύο με τον Αρχιεπίσκοπο Αμερικής Ελπιδοφόρο μόνο ειδυλλιακές δεν χαρακτηρίζονται.
Έτσι, δεν ήταν λίγοι εκείνοι που είδαν στην Αρχιεπισκοπή Καναδά μία πιθανή “έντιμη έξοδο” μέσω… προαγωγής.
Άλλωστε, αρκετοί θυμήθηκαν την υπόθεση του τότε Μητροπολίτη Νέας Ιερσέης( νυν Σάρδεων) Ευαγγέλου, μία εξέλιξη που εξακολουθεί να προκαλεί θλίψη και αρνητικές συζητήσεις στους εκκλησιαστικούς κύκλους για τον απαράδεκτο τρόπο με τον οποίο έγινε, με την ανοχή δυστυχώς του Πατριάρχη για να κάνει το χατίρι του Ελπιδοφόρου που απαιτούσε ως άλλη Ηρωδιάς την κεφαλή του Ευαγγέλου επί πίνακι.
Πολλοί εκτιμούν ότι μία τόσο θορυβώδης εξέλιξη δύσκολα θα μπορούσε να επαναληφθεί γιαυτό η διέξοδος της προαγωγής κρίνεται ασφαλέστερη.
Ωστόσο, όσο περνούσαν οι εβδομάδες, οι συγκεκριμένες πληροφορίες άρχισαν να ξεθωριάζουν.
Αυτό δεν σημαίνει ότι εξαφανίστηκαν.
Συνεργάτες του Πατριαρχείου επιμένουν ότι ο Οικουμενικός Πατριάρχης εκτιμά ιδιαίτερα την ευθύτητα του Μητροπολίτη Νέας Ιερσέης, ενώ άλλοι αποδίδουν τη διαρκή παρουσία του ονόματος του Σικάγου Ναθαναήλ ως υποψήφιου στις γνωστές εσωτερικές ισορροπίες που καλλιεργούνται στο Πατριαρχείο με τα βλέμματα στραμμένα στην επόμενη ημέρα.Τον Ναθαναήλ προβάλλει ο Αρχιεπίσκοπος Αυστραλίας Μακάριος ο οποίος θα τον ήθελε να ανέρχεται την κλίμακα της Ιεραρχίας όχι μόνο γιατί είναι δικό του παιδί αλλά και γιατί αξίζει ως Ιεράρχης και το έχει αποδείξει!
Άλλες υποψηφιότητες..
Ο Μητροπολίτης Σουηδίας Κλεόπας ακούστηκε ως πιθανός διάδοχος του Σωτηρίου ευθύς ως έγινε γνωστή η παραίτηση.
Το όνομά του ακούστηκε πρώτο.
Κάποιοι αποδίδουν την προβολή αυτή σε ανθρώπους του περιβάλλοντός του.
Άλλοι θεωρούν ότι ο ίδιος ουδέποτε έκρυψε πως θα επιθυμούσε μία μετάθεση σε μεγαλύτερη εκκλησιαστική επαρχία.
Σε κάθε περίπτωση, είναι γνωστό ότι απολαμβάνει της προσωπικής εμπιστοσύνης του Πατριάρχη, ο οποίος επανειλημμένα τον επέλεξε ως εκπρόσωπό του σε Ηνωμένες Πολιτείες και Καναδά.
Είναι επίσης πρόσωπο που διατηρεί άριστες σχέσεις με ισχυρούς παράγοντες του Θρόνου και μάλιστα με το Χαλκηδόνος Εμμανουήλ.
Όμως στο Φανάρι υπάρχει ένας άγραφος κανόνας.
Οι συμμαχίες βοηθούν.
Δεν αποφασίζουν.
Τα πρόσωπα με καναδικό παρελθόν
Στο τραπέζι βρίσκεται και ο Επίσκοπος Ναζιανζού Αθηναγόρας, Βοηθός Επίσκοπος της Αρχιεπισκοπής Αμερικής. Ιεράρχης με λιπαρά παιδεία και πολύγλωσσος. Η πρώτη διδακτορική του διατριβή μπορεί να βοήθησε άλλον να διαβεί τον Ακαδημαϊκό Ρουβίκωνα αλλά με πολύ μεγάλη ευκολία έκανε και δεύτερη προς ιδίαν χρήση. Είναι ικανός και πολύγλωσσος.
Επίσης να πούμε ότι γνωρίζει τον Καναδά.
Υπηρέτησε εκεί.
Όμως όσοι παρακολουθούν στενά τα εκκλησιαστικά πράγματα εξακολουθούν να θέτουν το ίδιο ερώτημα:
Γιατί αποχώρησε τότε;Αν είχε μείνει σήμερα θα ήταν ο σίγουρος διάδοχος.
Εξίσου έντονα ακούγεται και το όνομα του Μητροπολίτη Ιρλανδίας Ιακώβου.
Επί δεκατρία χρόνια υπηρέτησε στον Καναδά.
Γνωρίζει πρόσωπα, κοινότητες, ισορροπίες και προβλήματα καλύτερα από οποιονδήποτε άλλο υποψήφιο.
Μόνο που στην πολιτική και στην εκκλησιαστική διοίκηση ισχύει συχνά μία παλιά αλήθεια:
Δεν αρκεί να γνωρίζεις όλους.
Μετράει και το πώς σε γνωρίζουν όλοι.
Οι ίδιες πληροφορίες επιμένουν ότι ο απερχόμενος Αρχιεπίσκοπος Σωτήριος δεν θα έβλεπε με ιδιαίτερη ικανοποίηση μία τέτοια εξέλιξη.
Στη συζήτηση παραμένει και ο Βοηθός Επίσκοπος Πατάρων Αθηναγόρας.
Ίσως είναι ο άνθρωπος που γνωρίζει όσο κανείς την καθημερινότητα της ίδιας της Αρχιεπισκοπής Καναδά, αφού υπηρετεί ως βοηθός Επίσκοπος εκεί και ξέρει πρόσωπα και καταστάσεις..
Το ερώτημα είναι αν αυτό αρκεί.
Στο τέλος αποφασίζει ο ένας
Όλες οι αναλύσεις έχουν ένα όριο.
Και αυτό το όριο λέγεται Βαρθολομαίος.
Το ποιος θα διαδεχθεί τον Αρχιεπίσκοπο Σωτήριο δεν θα κριθεί από τις δημόσιες συζητήσεις ούτε από τις παρασκηνιακές επιθυμίες τρίτων, αλλά από την μοναδική απόφαση του Οικουμενικού Πατριάρχη.
Όποιος γνωρίζει τον τρόπο λειτουργίας του Οικουμενικού Πατριαρχείου ξέρει ότι οι ισορροπίες, οι εισηγήσεις, οι υποψηφιότητες και οι παρασκηνιακές κινήσεις έχουν αξία μέχρι ενός σημείου.
Από εκεί και πέρα υπάρχει μόνο η προσωπική απόφαση του Πατριάρχη.
Οι υπόλοιποι, στην ουσία, καλούνται να την επικυρώσουν μέσα από τη συνοδική διαδικασία.
Έτσι λειτουργεί διαχρονικά το σύστημα της λεγόμενης «ενός ανδρός αρχής».
Μέχρι αυτή τη στιγμή, ο Οικουμενικός Πατριάρχης δεν έχει αφήσει να διαρρεύσει τίποτε ουσιαστικό.
Κρατά τα χαρτιά του κλειστά.
Και όσοι τον γνωρίζουν καλά επιμένουν ότι είναι απολύτως ικανός να ανατρέψει όλα τα προγνωστικά την τελευταία στιγμή.
Το μόνο βέβαιο είναι ότι η επιλογή του νέου Αρχιεπισκόπου Καναδά δεν θα αποτελέσει μία απλή μετακίνηση προσώπων.
Θα είναι μια απόφαση με έντονο εκκλησιαστικό και γεωπολιτικό αποτύπωμα, καθώς θα επηρεάσει μία από τις σημαντικότερες επαρχίες του Οικουμενικού Θρόνου για τις επόμενες δεκαετίες.
Και αν κάτι έχει δείξει η μέχρι σήμερα πορεία του Πατριάρχη Βαρθολομαίου, είναι ότι οι τελικές του επιλογές συχνά αιφνιδιάζουν ακόμη και τους πιο στενούς συνεργάτες του. Άλλοτε δικαιώνονται από τον χρόνο και άλλοτε όχι. Αντιθέτως προκαλούν έντονο προβληματισμό και συζήτηση στους εκκλησιαστικούς κύκλους. Η επιλογή του διαδόχου του Σωτηρίου θα αποτελέσει ακόμη μία κρίσιμη δοκιμασία αυτής της προσωπικής του ευθύνης.
Γιατί η επιλογή αυτή δεν θα αφορά μόνο ένα πρόσωπο. Θα καθορίσει την πορεία της Ελληνορθόδοξης Εκκλησίας στον Καναδά για τις επόμενες δεκαετίες. Και ακριβώς γι’ αυτό απαιτείται να υπερισχύσουν η εμπειρία, η ποιμαντική επάρκεια, η διοικητική ικανότητα, το ήθος – ναι το ήθος- και η δυνατότητα διατήρησης της ενότητας, ώστε η βαριά παρακαταθήκη που αφήνει ο Αρχιεπίσκοπος Σωτήριος όχι μόνο να διαφυλαχθεί, αλλά και να αποτελέσει το θεμέλιο για τη νέα εποχή της Αρχιεπισκοπής Καναδά.