του Μητροπολίτη Λαρίσης και Τυρνάβου κ. Ιερώνυμου
Μπορεί οι Έλληνες να μην έχουμε ενδιαφέρουν για τα όσα συμβαίνουν στην εκκλησία της Ρώμης και γενικότερα στον Ρωμαιοκαθολικό κόσμο, ιστορικά όμως, έχει αποδειχθεί ότι κάποια από τα εκεί συμβαίνοντα, ακόμη και με διαφορά δεκαετιών έρχονται τελικά και βρίσκουν κι εμάς τους Ορθοδόξους, από κάποια δε άλλα, μπορεί ο κάθε καλοπροαίρετος να βγάλει συμπεράσματα για τις ανά τον κόσμο εξελίξεις και να τις ερμηνεύσει.
Επισήμως, από την 1η Ιουνίου 2026 ένα νέο σχίσμα έχει συντελεστεί στη δυτική εκκλησία. Οι δύο εναπομείναντες εν ζωή επίσκοποι της Αδελφότητας του Πάπα Πίου του 10ου, με την παρουσία 15.500 ρωμαιοκαθολικών παρά την καταρρακτώδη βροχή, χειροτόνησαν στο Εκόν της Ελβετίας τέσσερις νέους επισκόπους, χωρίς «παπική εντολή», με αποτέλεσμα να θεωρηθεί ότι περιφρόνησαν την αυστηρή προειδοποίηση που τους είχε απευθύνει ο Πάπας Λέων 14ος. Ως αποτέλεσμα, όχι κάποια «Σύνοδος επισκόπων», αλλά το «Δικαστήριο για το Δόγμα της Πίστεως», με ανακοίνωση του Προέδρου του Καρδιναλίου Βίκτορος Μ. Φερνάντες, υπακούοντας απόλυτα στην εντολή του Πάπα, κήρυξε αυτόματο αφορισμό για τους δύο χειροτονήσαντες επισκόπους και τους τέσσερις νεοχειροτονηθέντες, κήρυξε συνολικά σχισματική την Αδελφότητα του Πίου του 10ου, κήρυξε άκυρα τα μυστήρια που τελούνται από τους κληρικούς της, αλλά και απηύθυνε την απειλή προς όποιον Καθολικό τολμήσει και απλώς παρακολουθήσει λειτουργία που τελεί κληρικός της Αδελφότητας αυτής, ότι θα θεωρείται εκτός ρωμαιοκαθολικής εκκλησίας.
Πριν συνεχίσουμε, λίγες πληροφορίες για την Αδελφότητα του Πίου 10ου. Με βάση την ιστοσελίδα της, την 1η Νοεμβρίου 2025 η Αδελφότητα είχε 1.482 εγγεγραμμένα μέλη, από τα οποία 733 ιερείς και 264 ειδικευμένοι θεολογικά ιερείς από περίπου 50 έθνη. Η Αδελφότητα συντηρεί δεκάδες θεολογικές σχολές και σεμινάρια, εκατοντάδες σχολεία, «κέντρα απομόνωσης» και παρεκκλήσια σε δεκάδες χώρες, ενώ υπολογίζεται ότι τις δραστηριότητές της παρακολουθούν συστηματικά πάνω από 600.000 Ρωμαιοκαθολικοί, με πολλούς άλλους φίλα προσκείμενους. Ιδρυτής της ο Γάλλος αρχιεπίσκοπος Μαρσέλ Λεφέβρ, ιεραπόστολος επίσκοπος που έζησε χρόνια στην Αφρική, ενώ έφτασε μέχρι και το «αξίωμα» του Νούντσιου για τη γαλλόφωνη Αφρική. Η Αδελφότητα, που ιδρύθηκε το 1970, πήρε το όνομά της από τον Πάπα Πίο 10ο (1903-1914), ο οποίος ήταν συντηρητικός, αγνοούσε την Ορθοδοξία, ήταν συνεπής στον τρόπο της ζωής του ως Καθολικός και ήταν αντίθετος σε κάθε είδους θεολογικό μοντερνισμό. Μάλιστα από τις πρώτες αποφάσεις του ως Πάπας ήταν οι απόφοιτοι των ιερατικών σεμιναρίων να ορκίζονται ότι δεν θα ενδώσουν σε νεωτερισμούς. Ο όρκος διατηρήθηκε μέχρι το 1952, οπότε καταργήθηκε εν όψει της προετοιμασίας συγκλήσεως της Β´ Βατικανής Συνόδου. Η Αδελφότητα του Πάπα Πίου 10ου ιδρύθηκε από τον Μαρσέλ Λεφέβρ ακριβώς ως απάντηση στη Β´ αυτή Βατικανή Σύνοδο (1962-1965).
Και εκεί αρχίζει το ιδιαίτερο ενδιαφέρον για εμάς τους Ορθοδόξους. Η Β´ Βατικανή Σύνοδος, ένα πολύπλοκο και πολυπαραγοντικό φαινόμενο που ακόμη άξιολογείται από τους δυτικούς θεολόγους, ξεκίνησε με έμπνευση ενός καλού, θα μπορούσαμε να πούμε Πάπα, του Ιωάννη του 23ου, με κύριο στόχο «την επιστροφή στις ρίζες του Χριστιανισμού», στην Εκκλησία των Πατέρων, την ανατροφοδότηση από τις πηγές. Δυστυχώς ο Πάπας αυτός πέθανε διαρκούσης της Συνόδου, ενώ ο διάδοχός του Πάπας Παύλος ο 6ος, χαρακτηριζόμενος από πνεύμα νεωτεριστικό χρησιμοποίησε τη Σύνοδο για να υλοποιήσει μεταρρυθμίσεις που «θα άνοιγαν την εκκλησία στον κόσμο». Προσπάθησε να «διορθώσει» «μονομερείς και απόλυτες αντιλήψεις» και πέρασε αλλαγές διακηρύσσοντας ότι η Σύνοδος αυτή «δεν είχε δογματικό αντικείμενο», δεν πείραζε τα «δόγματα της παπικής εκκλησίας», αλλά μόνο ποιμαντικό περιεχόμενο. Αμέσως μετά ακολούθησε η περίφημη «λειτουργική αναγέννηση» της παπικής εκκλησίας, κατά την οποία «απλοποιήθηκαν» οι λειτουργικοί τύποι, καταργήθηκε η Λειτουργία στα λατινικά και επιτράπηκε η τέλεσή της στις κατά τόπους γλώσσες. Αυτά οδήγησαν ακόμη και σε ακρότητες που πλησίασαν οριακά τον προτεσταντισμό, ενώ δημιούργησαν κλίμα αποιεροποίησης των ακολουθιών. Σε μια έκρηξη ειλικρίνειας το 2003 ο πραγματικά βαθυνούστατος θεολόγος Πάπας Βενέδικτος ο 16ος (σύμφωνα με τον ιστορικό Άντονυ Γκράφτον, ήταν «ο πιο σημαντικός λόγιος που ανέβηκε στην κορυφή της εκκλησιαστικής ιεραρχίας από την εποχή του Ιννοκέντιου Γ΄»), ομολόγησε ότι αυτό που ακολούθησε την Β´ Βατικανή Σύνοδο ήταν να αδειάσουν οι εκκλησίες, να εγκαταλειφθούν μοναστήρια, να κλείσουν σεμινάρια και γενικά η παπική εκκλησία να πάθει μία αναπάντεχη καθίζηση, καθώς φάνηκε ότι έστρεφε την πλάτη στην ίδια της την παράδοση και σε ό,τι μέχρι τότε κήρυσσε ως «εκκλησιαστικό».
Η ίδρυση της Αδελφότητας του Πάπα Πίου του 10ου από τον Μαρσέλ Λεφέβρ το 1970, σηματοδότησε την αναζήτηση της «παραδοσιακότητας» στους κόλπους του Ρωμαιοκαθολικισμού. Είναι ένα από τα πολλά «παραδοσιακά» όπως αυτοπροσδιορίζονται, κινήματα που μέσα στους κόλπους της παπικής εκκλησίας προσπαθούν να αποκρούσουν τις τάσεις εκμοντερνισμού και ανατροπής των δογμάτων διεκδικώντας την αναβίωση στοιχείων που απέρριψε η Β´ Βατικανή Σύνοδος. Δέχονται τη Σύνοδο αυτή υπό την ερμηνεία/δήλωση του Πάπα Παύλου του 6ου, η οποία έγινε στις 12 Ιουνίου 1966, λίγο μετά την ολοκλήρωση των εργασιών της Συνόδου, κατά την οποία η Β´ Βατικανή Σύνοδος δεν έδωσε νέα δόγματα περιβεβλημένα με την αρχή του αλάθητου, μέσω ρητών όρων και διατυπώσεων. Εν όψει αυτού είναι ακατανόητη η δήλωση του Πάπα Λέοντα 14ου ότι χαρακτηρίζονται ως σχισματικοί όλοι όσοι αρνούνται βασικά στοιχεία της Β´ Βατικανής Συνόδου, τη στιγμή που η Σύνοδος αυτή δεν κήρυξε δόγματα. Επίσης, ο Παπας Λέων 14ος εμφανίζεται ανακόλουθος όταν ανέχεται στις τάξεις του Ρωμαιοκαθολικισμού να αναπτύσσονται νεωτεριστικά κινήματα που διεκδικούν τη χειροτονία των γυναικών ή την ευλόγηση των γάμων των ομοφυλοφίλων, για τα οποία υπάρχουν απερίφραστοι δογματικοί όροι και προβλεπόμενες ποινές στον «Κώδικα Ιερών Κανόνων» του Βατικανού, την ίδια στιγμή που αφορίζει και χαρακτηρίζει σχισματικούς όσους διεκδικούν την τέλεση της Θείας Λειτουργίας στα λατινικά, κατά το παλαιό τυπικό της παπικής εκκλησίας, χωρίς άλλη εναντίωση στον Πάπα.
Η παθογένεια της Ρωμαιοκαθολικής εκκλησίας επιτείνεται από το ότι στις 27 και 28 Ιουνίου 2026 ο Πάπας Λέων 14ος συγκάλεσε έκτακτη συνέλευση των καρδιναλίων του με ρητή ημερήσια διάταξη, στην οποία περιλαμβανόταν και η εξέταση της αρχής της συνοδικότητας βάσει των κειμένων που απέστειλε η Ορθόδοξη Εκκλησια περιγράφοντας την αυτοσυνειδησία της. Εκκωφαντική ήταν η απουσία ως θέματος των σχέσεων με την Αδελφότητα του Πάπα Πίου του 10ου, την ίδια στιγμή που ο επικεφαλής της Αδελφότητας ικέτευε για ακρόαση από τον Πάπα. Όχι μόνο δεν τον δέχθηκε, αλλά ούτε έθεσε στη συνέλευση των Καρδιναλίων, οι οποίοι υποτίθεται συνδιοικούν με τον Πάπα την εκκλησία τους, το πρόβλημα ώστε να λυθεί συνοδικά. Αντίθετα, έδρασε ως επικεφαλής κράτους και αντιμετώπισε το ζήτημα χωρίς Σύνοδο, μόνο με τα όργανα του κράτους του Βατικανού. Επίσης, κώφευσε σε εκκλήσεις λογίων επισκόπων της εκκλησίας του, όπως ο Αρχιεπίσκοπος Schneider, οι οποίοι τον παρακαλούσαν να επιτρέψει τις χειροτονίες και στη συνέχεια να αρχίσει διάλογος για να λυθεί το πρόβλημα, επικαλούμενοι το παράδειγμα του Πάπα Βενεδίκτου του 16ου, ο οποίος αναγνώρισε τις χειροτονίες των Λεφεβριστών και προσπάθησε να ξεκινήσει διάλογο μαζί τους, άσχετο αν η προσπάθεια υποσκάφτηκε από συγκεκριμένους κύκλους του Βατικανού.
Τι να καταλάβω ως Ορθόδοξος; Ότι το Βατικανό έχει ελαστική συνείδηση για όλα του τα «δόγματα» με εξαίρεση το παπικό πρωτείο; Ότι στα πλαίσια σκοπιμοτήτων που θα φανούν και στο μέλλον, «τρώει» τα παιδιά του; Ότι το μόνο που ενδιαφέρει είναι η «πειθαρχία» κι όχι η αλήθεια; Δεν επιχαίρω με τα όσα συμβαίνουν στην παπική εκκλησία. Προβληματίζομαι και επιφυλάσσομαι.