Παραιτήθηκε ο Μητροπολίτης Μηθύμνης — Το αυτονόητο ως έκτακτη είδηση
Του Σωτήρη Μ. Τζούμα
Σε μια Εκκλησία που μεριμνά εγκαίρως για τη συνέχεια της ποιμαντικής της διακονίας, η αποχώρηση ενός υπέργηρου Ιεράρχη θα αποτελούσε φυσιολογική εξέλιξη. Στην Εκκλησία της Ελλάδος γίνεται έκτακτη είδηση. Και αυτό φανερώνει πόσο έχουμε συνηθίσει να θεωρούμε αυτονόητη την παραμονή στον θρόνο μέχρις εσχάτων και σχεδόν αδιανόητη την έγκαιρη παράδοσή του.
Την παραίτησή του υπέβαλε σήμερα, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου, ο Μητροπολίτης Μηθύμνης κ. Χρυσόστομος, λίγες ημέρες μετά τη σύγκληση της Ιεραρχίας. Ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών κ. Ιερώνυμος και τα μέλη της Διαρκούς Ιεράς Συνόδου την έκαναν αποδεκτή. Ο αποχωρών Ιεράρχης, γεννημένος το 1930, βρισκόταν μέχρι σήμερα και στη θέση του Αντιπροέδρου της ΔΙΣ για την τρέχουσα συνοδική περίοδο.
Η απόφασή του είναι σεβαστή. Ωστόσο, η χρονική ακολουθία προκαλεί εύλογα ερωτήματα: πριν από λίγες εβδομάδες ανέλαβε αυξημένες συνοδικές ευθύνες και σήμερα αποχωρεί από την ενεργό διακονία. Εφόσον η παραίτηση ήταν ήδη στον ορίζοντα, ποια ουσιαστική ανάγκη εξυπηρετούσε αυτή η τόσο σύντομη αντιπροεδρία; Η λειτουργία του συνοδικού οργάνου ή η απαρέγκλιτη τήρηση μιας σειράς αρχαιότητας, ανεξαρτήτως των πραγματικών δυνατοτήτων άσκησης των καθηκόντων;Προφανώς για να γράφει στο βιογραφικό του ότι διετέλεσε και Αντιπρόεδρος της ΔΙΣ.
Ωστόσο δεν γνωρίζουμε τα προσωπικά κίνητρα του γέροντα Μητροπολίτη και δεν χρειάζεται να τα εφεύρουμε.
Το θεσμικό ερώτημα είναι σοβαρότερο από οποιαδήποτε προσωπική αιχμή: πότε η Εκκλησία θα συνδέσει ουσιαστικά την ανάθεση ευθύνης με τη δυνατότητα εκπλήρωσής της;
Σύμφωνα με τις πληροφορίες μας, το ενδεχόμενο της παραίτησης ήταν γνωστό στον Αρχιεπίσκοπο από καιρό και συζητούνταν στους διαδρόμους της Ιεράς Συνόδου, πριν και κατά τη διάρκεια των εργασιών της Ιεραρχίας. Εφόσον έτσι έχουν τα πράγματα, η σημερινή εξέλιξη δεν ήταν κεραυνός εν αιθρία. Ήταν μια αναμενόμενη απόφαση, για την οποία το εκκλησιαστικό σύστημα περίμενε πάλι την προσωπική πρωτοβουλία του ενδιαφερομένου.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται το πρόβλημα που βιώνουμε. Η ποιμαντική συνέχεια δεν μπορεί να εξαρτάται αποκλειστικά από το πότε ένας Ιεράρχης θα αποφασίσει να αποχωρήσει. Ούτε η Σύνοδος μπορεί να περιορίζεται στον ρόλο εκείνου που περιμένει, παρακολουθεί και τελικά επικυρώνει.
Ο σεβασμός προς τους ηλικιωμένους ποιμένες επιβάλλει ευγνωμοσύνη, φροντίδα και αξιοπρεπή μέριμνα. Επιβάλλει όμως και ειλικρίνεια. Δεν τιμούμε έναν γέροντα φορτώνοντάς τον με ευθύνες που υπερβαίνουν τις δυνάμεις του. Και δεν υπηρετούμε το ποίμνιο αποφεύγοντας τη συζήτηση, μήπως διαταραχθούν οι ισορροπίες μεταξύ των Ιεραρχών.
Ασφαλώς, η ηλικία από μόνη της δεν αποτελεί μέτρο πνευματικής διαύγειας ή ποιμαντικής επάρκειας. Υπάρχουν υπέργηροι Ιεράρχες με καθαρό νου, ενεργό παρουσία και πολύτιμη προσφορά. Υπάρχουν και νεότεροι που εξαντλούν τη διακονία τους στην προβολή, στις δημόσιες σχέσεις και στην καλλιέργεια προσωπικών φιλοδοξιών. Το κριτήριο οφείλει να είναι η πραγματική δυνατότητα διακονίας — και η ευθύνη της Εκκλησίας είναι να την αξιολογεί με σοβαρότητα, χωρίς υπεκφυγές και προσωπικές εξυπηρετήσεις.
Τοποτηρητής της Ιεράς Μητροπόλεως Μηθύμνης μέχρι την εκλογή του νέου Μητροπολίτη αναλαμβάνει ο Μητροπολίτης Μυτιλήνης κ. Ιάκωβος, ο οποίος επίσης αντιμετωπίζει ορατά προβλήματα υγείας . Μάλιστα μετά την παραίτηση του γέροντα Μηθύμνης θα αναλάβει νέος Αντιπρόεδρος της ΔΙΣ.
Ασφαλώς προσωρινή διοίκηση μέσω της τοποτηρητεία εξασφαλίζει τη θεσμική συνέχεια. Δεν απαλλάσσει, όμως, τη Σύνοδο από την υποχρέωση να μεριμνήσει ώστε η διαδοχή να υπηρετήσει πρωτίστως τις ανάγκες της τοπικής Εκκλησίας, σε μία ακριτική Μητρόπολη η οποία είτε από έλλειψη τόλμης, είτε από έλλειψη οράματος έχει μείνει με 16-17 ιερείς από 80 που είχε κάποτε. Και αυτό πρέπει να το δει πολύ σοβαρά η Ιεραρχία. Οχι να εκλέξει απλώς έναν διάδοχο που θα εξυπηρετεί τις ανάγκες της επόμενης ημέρας ( για εκλογή νέου Αρχιεπισκόπου) αλλά έναν οραματιστή Ιεράρχη για να αρχίσει από την αρχή το έργο της ανοικοδόμησης και μιας νέας δημιουργικής πορείας.
Διότι κάθε φορά που κενώνεται ένας θρόνος, ο πειρασμός είναι να αρχίσει αμέσως η συζήτηση για ονόματα, συσχετισμούς και ψήφους. Προηγείται όμως ένα άλλο ερώτημα: τι ποιμένα χρειάζονται οι άνθρωποι αυτού του τόπου; Ποιος μπορεί να βρίσκεται δίπλα στους κληρικούς, στις οικογένειες, στους νέους, στους ηλικιωμένους και στους δοκιμαζόμενους;
Η παραίτηση του Μητροπολίτη Μηθύμνης ας αποτελέσει αφορμή για μια συζήτηση που διαρκώς αναβάλλεται. Η ισόβια αρχιερατική ιδιότητα δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως απάντηση σε κάθε ερώτημα για την ενεργό διοίκηση. Και ο μητροπολιτικός θρόνος δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως προσωπικό κεκτημένο.
Η Εκκλησία οφείλει να φροντίζει τους γέροντές της χωρίς να αφήνει τις Μητροπόλεις της να γερνούν μαζί τους. Η προσφορά τιμάται. Η ευθύνη ασκείται. Και όταν οι δυνάμεις δεν επαρκούν, η παράδοση της σκυτάλης μπορεί να γίνει η τελευταία, μεγάλη πράξη αγάπης προς το ποίμνιο.