Ἀδούλωτες ψυχὲς
Τοῦ Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου
. Σὲ ἕνα ἀπὸ τὰ τροπάρια τοῦ Ἑσπερινοῦ τῆς ἑορτῆς τοῦ Μεγάλου Βασιλείου, ὁ Ἀνατόλιος γράφει: «…καὶ θείου μελέτη Νόμου ἀδούλωτον τῆς ψυχῆς τηρήσας τὸ ἀξίωμα…». Πράγματι, ἀδούλωτη ἦταν ἡ ψυχὴ τοῦ Μεγάλου Βασιλείου ἔναντι τῶν πειρασμῶν τοῦ παρόντος κόσμου, ἀδούλωτη ἡ ψυχὴ τοῦ ἔναντι τῶν ρουσφετιῶν καὶ τῶν ἀπειλῶν τῆς κοσμικῆς ἐξουσίας, τῶν μεθοδεύσεών της προκειμένου νὰ λυγίσει. Εἶχε πλήρως ἐνστερνιστεῖ τὸν λόγο τοῦ Ἰησοῦ: «Τί γὰρ ὠφελεῖται ἄνθρωπος ἐὰν τὸν κόσμον ὅλον κερδήσῃ, τὴν δὲ ψυχὴν αὐτοῦ ζημιωθῇ;».
. Εἶναι ἐντυπωσιακὸ πὼς ἡ περίοδος ποὺ περιβάλλει τὴ σωτηριώδη ἑορτὴ τῆς Γέννησης τοῦ Χριστοῦ εἶναι γεμάτη ἀπὸ ἀδούλωτες ψυχές. Πρὶν ἀπὸ τὰ Χριστούγεννα εἶναι ἡ μνήμη προφητῶν, ποὺ μίλησαν γιὰ τὴν ἔλευσή Του: Ἀβδιοῦ (19/11), Ναοὺμ (1/12), Ἀββακοὺμ (2/12), Σοφονίας (3/12), Ἀγγαῖος (16/12), Δανιὴλ (17/12) καὶ Μαλαχίας (3/1). Εἶναι καὶ ἡ πρὸ τῶν Χριστουγέννων Κυριακὴ τῶν Προπατόρων, τοὺς ὁποίους ἀναφέρουν οἱ Εὐαγγελιστὲς Ματθαῖος καὶ Λουκᾶς. Στὴν πρὸς Ἑβραίους ἐπιστολή Του ὁ Ἀπόστολος Παῦλος, ἀφοῦ ἀναφέρεται σὲ πολλοὺς ἀπὸ τοὺς Προπάτορες, σημειώνει: «Χρειάζεται νὰ συνεχίσω; Δὲν θὰ μὲ πάρει ὁ χρόνος νὰ διηγηθῶ γιὰ τὸν Γεδεών, τὸν Βαράκ, τὸν Σαμψών, τὸν Ἰεφθάε, τὸν Δαβίδ, τὸν Σαμουὴλ καὶ τοὺς προφῆτες. Μὲ τὴν πίστη τους κατατρόπωσαν βασίλεια, ἐπέβαλαν τὸ δίκαιο, πέτυχαν νὰ πραγματοποιήσουν τὶς ὑποσχέσεις τοῦ Θεοῦ,… ἔγιναν ἀπὸ ἀδύνατοι ἰσχυροί, ἀναδείχτηκαν ἥρωες στὸν πόλεμο… Λιθοβολήθηκαν, πριονίστηκαν, πέρασαν δοκιμασίες…» (Ἑβρ. ια΄1-39).
. Μετὰ τὰ Χριστούγεννα, τὸν Ἰανουάριο, ἀκολουθοῦν οἱ ἑορτὲς μεγάλων Πατέρων τῆς Ἐκκλησίας, ποὺ διώχθηκαν, συκοφαντήθηκαν, ἐξορίστηκαν, ἀλλὰ χάρη στὶς ἀδούλωτες ψυχές τους πέτυχαν νὰ καθορίσουν μὲ σαφήνεια τὴν Πίστη τῶν Χριστιανῶν καὶ νὰ ἐξουδετερώσουν τοὺς κοσμικὰ ἰσχυροὺς αἱρετικοὺς καὶ τοὺς τῆς κρατικῆς ἐξουσίας ὑποστηρικτές τους: Μέγας Βασίλειος (1/1), Γρηγόριος ὁ Νύσσης (10/1), Μέγας Ἀθανάσιος (18/1), Μάξιμος ὁ Ὁμολογητὴς (21/1), Γρηγόριος ὁ Θεολόγος (25/1), Ἀνακομιδὴ Λειψάνων Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου (27/1) καὶ τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν (30/1). Οἱ Βασίλειος, Ἀθανάσιος, Γρηγόριος ὁ Νύσσης, Γρηγόριος Θεολόγος καὶ Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος πολέμησαν τὴν αἵρεση τοῦ Ἀρείου καὶ ὁ Μάξιμος αὐτὴν τῶν Μονοθελητῶν.
. Στὸ φυλλάδιο μὲ τοὺς δύο λόγους τοῦ Ἱεροῦ Χρυσοστόμου, πρὶν καὶ ὅταν ἀναχωροῦσε γιὰ τὴν ἐξορία, ποὺ κυκλοφόρησε ἰδίαις δαπαναις ὁ πρωτοπρεσβύτερος καὶ Γενικὸς Ἀρχιερατικὸς Ἐπίτροπος τῆς Μητροπόλεως Κηφισίας π. Χρίστος Κυριακόπουλος γράφει: «Ἀπὸ τὰ ἔτη τῶν θεολογικῶν μου σπουδῶν θαύμαζα τὴν παρρησία τοῦ Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου, γιὰ τὸν ὁποῖο συνήθως διαβάζουμε ὅτι εἶναι ἕνας ἀπὸ τοὺς Τρεῖς Ἱεράρχες καὶ προστάτες τῆς Ἑλληνορθόδοξης παιδείας μας καὶ ὅτι ἐπρόκειτο γιὰ περίφημο ἐκκλησιαστικὸ ρήτορα καὶ χαλκέντερο συγγραφέα. Λησμονοῦμε ὅμως ὅτι βίωσε ἐξορίες καὶ θλίψεις, γιὰ νὰ μὴν ἀπαρνηθεῖ τὴν ἀλήθεια τοῦ Χριστοῦ, πληρώνοντας τὸ ἀκριβὸ τίμημα τῆς σύγκρουσης μὲ τὴ διεφθαρμένη ἐξουσία». Θὰ προσέθετα, τὴν κρατικὴ καὶ τὴν ἐκκλησιαστικὴ διεφθαρμένη ἐξουσία.
. Οἱ ἱεροκήρυκες διδάσκουν καὶ σήμερα τὸ τοῦ Χρυσοστόμου «Τιμὴ μάρτυρος, μίμησις μάρτυρος» (PG 50, 661-663). Ἐλάχιστοι, κληρικοὶ καὶ λαϊκοί, ὅμως τὸ ἀκολουθοῦμε. Ὅπως ὁ πλούσιος νέος, ποὺ ἐφάρμοζε ὅλες τὶς ἐντολὲς τοῦ Θεοῦ καὶ «κόλλησε» στὴν πρόσκληση τοῦ Ἰησοῦ νὰ ἀπαλλαγεῖ ἀπὸ τὰ ὑλικά του ἀγαθά, ἔτσι κι ἐμεῖς…. Ἀγαθὰ πάντως δὲν εἶναι μόνον ἡ περιουσία, τὰ λεφτά, ἡ ἄνετη διαβίωση. Εἶναι καὶ μία καλὴ προσοδοφόρα θέση, μία ἐξέλιξη, εἶναι ἐπίσης μία «ἥσυχη ζωή». Ἡ τελευταία σημαίνει ὅτι ἀποφεύγονται ἡ δυσμενὴς ἀντιμετώπιση ἀπὸ τὸν σκοτεινῆς συνείδησης ἰσχυρὸ καὶ οἱ ἐκβιασμοί του. Ἀποφεύγεται ἀκόμη μιαεντολὴ συκοφαντικῶν ἐπιθέσεων ἀπὸ διεφθαρμένα κυκλώματα. Στὶς περιπτώσεις τῆς «ἥσυχης ζωῆς» κυριαρχοῦν, οἱ συμβιβασμοί, καὶ ἡ διαμόρφωση τῆς συνείδησης καὶ τῆς συμπεριφορᾶς, μὲ βάση τὸν φόβο γιὰ τὴν ἠθικὴ καὶ κοινωνικὴ πρᾶτα περιθωριοποίηση καὶ μετὰ ἐξόντωση. Πόσοι ἀντέχουν αὐτὸν τὸν σὲ βάρος τους ἄνισο πόλεμο, γιὰ νὰ κρατήσουν ἀδούλωτη τὴν ψυχή τους; Πόσοι, κληρικοὶ καὶ λαϊκοί, μποροῦν νὰ εἶναι μιμητὲς τῶν Μεγάλου Ἀθανασίου, Μεγάλου Βασιλείου, Χρυσοστόμου, Μαξίμου;
. Τὸ 2024 ἦταν γιὰ τὴν Ἐκκλησία καὶ γιὰ τὴν Πολιτεία ἕνα ἔτος ποὺ παρακμιακὲς δυνάμεις ἔστησαν ἁψίδα θριάμβου. «Θὰ τὸ χωνέψουν ὅλοι οἱ Ἕλληνες σὺν τῷ χρόνῳ, καὶ ἡ Ὀρθόδοξη Ἑλλάδα ἔχει τὸ κέρδος ὅτι εἰσῆλθε στὶς προοδευτικὲς δυνάμεις τῆς Δύσης» εἶπε μὲ αὐταρέσκεια ἕνας ἀπὸ τοὺς παράγοντες τῆς ψηφίσεως τοῦ Νόμου περὶ τοῦ γάμου τῶν ὁμοφυλοφίλων. Διερωτήθηκα μήπως ἔχει δίκιο, ὡς πρὸς τὴ διοικοῦσα Ἐκκλησία. Αὐτὴ δείχνει ὅτι γιὰ τοὺς τύπους ἀντέδρασε ἐπὶ λίγες ἡμέρες καὶ ἀμέσως μετά, σὲ ἐπίπεδο κορυφῆς, ἀποκατέστησε θερμὲς σχέσεις μὲ τοὺς πρωταγωνιστὲς τοῦ ἀνοσιουργήματος. Γιὰ τὸ 2024 ἀναφέρεται ἕνα μόνο λυπηρὸ γεγονός. Ὑπάρχουν πολλά. Ὅλα δυσάρεστα καὶ λυπηρά.
. Ἡ συνήθως λεγόμενη ἢ γραφόμενη δῆθεν δικαιολογία, ἐξ αἰτίας δειλίας ἢ συμφεροντολογικοῦ ὑπολογισμοῦ, γιὰ τὴν ὑποταγὴ στὴ θέληση τῶν ἰσχυρῶν, εἶναι: «Ἀντιδράσαμε καὶ ἐκεῖ τελείωσε τὸ θέμα. Τί ἄλλο νὰ κάναμε; Ἐπανάσταση;». Σκέφτηκα νὰ ὑφίστατο μίαν ἀνάλογη κατάσταση ὁ Μέγας Βασίλειος ἀπὸ τὸν αὐτοκράτορα Οὐάλη καὶ τὸν Ἔπαρχο Μόδεστο καὶ νὰ εἶχε τὴν ἴδια ἀντίληψη μὲ τοὺς σημερινοὺς ἐκκλησιαστικοὺς ἡγέτες γιὰ τὸν Ἀγώνα περὶ τῆς Ἀλήθειας. Δὲν θὰ ὑπήρχαμε ὡς Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία. Θὰ ἤμασταν κάτι σὰν τοὺς Μάρτυρες τοῦ Ἰεχωβᾶ καὶ θὰ εἴχαμε ἐκλείψει. Τὰ ἴδια ἰσχύουν γιὰ τὸν Μέγα Ἀθανάσιο, ποὺ διώχθηκε σὲ ἐξορία ἐπὶ πολλὰ χρόνια ἀπὸ τὸν αὐτοκράτορα Κωνστάντιο καὶ τοὺς Ἀρειανούς, ἀλλὰ παρέμεινε ἄκαμπτος μέχρι ὑπερισχύσεως τῆς Ὀρθοδοξίας. Τὰ ἴδια γιὰ Χρυσόστομο, Μάξιμο, Γρηγόριους.
. Ἀπὸ τὶς «Ἀδούλωτες Ψυχές», τοῦ Ἀνατολίου, στὸ παγκόσμιο ἀριστούργημα «Νεκρὲς Ψυχὲς» τοῦ Νικολάι Γκόγκολ. Μοῦ ἔχει μείνει τὸ γεμάτο τραγικὴ εἰρωνεία παράδειγμα ποὺ ἀναφέρει. «Τραγικὴ προσωπικότητα ὁ σοφός, γνωστικός, διορατικὸς στὶς ὑποθέσεις τῶν ἄλλων, ὄχι ὅμως καὶ στὶς δικές του:“Τί γερὸ μυαλό!” φωνάζει τὸ πλῆθος. “Τί ἀκαταδάμαστος χαρακτήρας!” Φτάνει ὅμως νὰ βρεθεῖ ὁ ἴδιος ἀπέναντι στὶς δυσκολίες τῆς ζωῆς καὶ τότε θὰ δεῖτε τί θὰ γίνει ὁ ἀκαταδάμαστος χαρακτήρας. Ὁ ἀλύγιστος ἄνθρωπος δὲν ἀργεῖ νὰ μεταβληθεῖ σὲ ἕνα ἀδύναμο παιδί, σὲ ἕνα τιποτένιο δειλό, σ’ ἕνα “σαχλαμπούχλα”…». (Νικ. Γκόγκολ «Νεκρὲς ψυχές», Ἔκδ. Γαλαξία, 1965, σελ. 224).
. Ὁ Γκόγκολ στὶς τελευταῖες σκέψεις τοῦ ἔργου του γράφει τὸ πῶς βλέπει τὴ ζωή: «Ὅσο γιὰ μένα, προτιμῶ ἀπὸ τὴν αὐταρέσκεια μία πρόσκαιρη ἀποθάρρυνση. Πραγματικά, σὲ αὐτὴν τὴν τελευταία περίπτωση, ὁ ἄνθρωπος ὁδηγεῖται νὰ βλέπει τὴν ταπεινότητά του, τὴν μηδαμινότητά του καί, χωρὶς νὰ τὸ θέλει, θυμᾶται τὸν Θεό, ποὺ βγάζει ὅλα τὰ πράγματα ἀπὸ τὸ μηδέν». (Αὐτ. σελ. 433).
. Ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Τιράνων καὶ πάσης Ἀλβανίας Ἀναστάσιος τονίζει σωστὰ πὼς οἱ συμφεροντολογικὲς συμπεριφορὲς προέρχονται ἀπὸ τὸν ἐγωισμό: «Τὴν οἰκουμένη μποροῦν νὰ ὁδηγήσουν σὲ τραγικὲς περιπέτειες τὰ ἐγωκεντρικὰ ἄτομα, ποὺ συνήθως συγκροτοῦν διάφορα ἀλαζονικὰ σύνολα». Καὶ συμπληρώνει: «Αὐτὸ τὸν θανατηφόρο ἰὸ τοῦ ἐγωισμοῦ, μόνο τὸ γνήσιο θρησκευτικὸ βίωμα εἶναι σὲ θέση νὰ τὸν ἐξουδετερώσει». («Παγκοσμιότητα καὶ Ὀρθοδοξία», Ἔκδ. Ἀκρίτας, Α΄ Ἔκδοση 2000, σελ. 262). Δύσκολα χρόνια γιὰ Ἐκκλησία καὶ Πολιτεία, ὅμως ἡ ἐπίγνωση τῶν κινδύνων, ἡ ἐξουδετέρωση τοῦ ἐγωισμοῦ μας καὶ ἡ μίμηση τῶν Προφητῶν καὶ τῶν Πατέρων τῆς Ἐκκλησίας ἀποτελοῦν τὴν παρήγορη Ἐλπίδα γιὰ καλύτερες ἡμέρες, καὶ γιὰ διόρθωση τῆς συμπεριφορᾶς τῶν ἡγεσιῶν μας.-