Όταν πέθανε ο Βασίλειος Β΄, η αυτοκρατορία της Ρωμανίας βρισκόταν στον κολοφώνα της δόξας της. Με έναν αξιόμαχο και εμπειροπόλεμο στρατό, τα ταμεία του κράτους γεμάτα, τις κοινωνικές αντιθέσεις να έχουν περιοριστεί, με νομοθετήματα υπέρ των ασθενέστερων κοινωνικών στρωμάτων, ήταν ένα κράτος φοβερό στους εχθρούς και σεβαστό στους συμμάχους του.Από νωρίς κατατάχθηκε στον στρατό , ανήλθε σύντομα τις βαθμίδες της στρατιωτικής ιεραρχίας και αντιμετώπισε με επιτυχία, αρχικά, διάφορους στασιαστές και διεκδικητές του θρόνου.Όταν ανήλθε στον θρόνο ο Αλέξιος, η κατάσταση του κράτους ήταν σε όλα τα πεδία δραματική.…δεν πρόλαβε όμως να πάρει την παραμικρή ανάσα, γιατί του έφτασε η είδηση πως καταφθάνουν αναρίθμητα φραγκικά στρατεύματα. Η άφιξή τους του προξενούσε μεγάλη ανησυχία, γιατί γνώριζε την ακατάσχετη ορμή, την ευμετάβλητη και άστατη γνώμη και όλα τα άλλα χαρακτηριστικά της φύσης των Κελτών με ό, τι αυτά συνεπάγονταν. Γνώριζε ακόμα πως έμεναν μ’ ανοιχτό το στόμα μπροστά στο χρήμα και πως με πρώτη ευκαιρία παρέβαιναν απροκάλυπτα και αδίστακτα.Πίσω από το απλοϊκό, ανομοιόμορφο, απειθάρχητο και ανεκπαίδευτο πλήθος που ακολουθούσε τον Κουκούπετρο, ετοιμαζόταν άλλος στρατός πειθαρχημένος, υπό τους Γοδεφρείδο της Μπουγιόν και τους αδελφούς του Ευστάθιο της Βουλώνης και Βαλδουίνο, τον κόμη της Τουλούζης Ραϋμούνδο και τον ηγεμόνα του Τάραντα Βοημούνδο, ορκισμένο εχθρό του Βυζαντίου.
Ο Αλέξιος, που είχε ως πρώτο του μέλημα την ασφάλεια του κράτους και των πολιτών του, συμβούλευσε κατ’ αρχήν τον Κουκούπετρο να περιμένει την άφιξη του Γοδεφρείδου και των κομήτων. «Εκείνος όμως δεν τον άκουσε, βασιζόμενος στο πλήθος που τον ακολουθούσε». Εν τέλει ο αυτοκράτορας τους πέρασε στην απέναντι μικρασιατική ακτή, όπου όμως οι Τούρκοι της Νίκαιας τους κατέσφαξαν.
Ωστόσο ο στρατός των 80.000 ανδρών , με αρχηγό το Γοδεφρείδο της Μπουγιόν, που ήταν πίσω από το απειθάρχητο και ανεκπαίδευτο πλήθος που ακολουθούσε τον Κουκούπετρο, κατέφθασε λίγο καιρό αργότερα και εν τέλει κατάφερε να κυριεύσει την Ιερουσαλήμ το 1099, προβαίνοντας σε γενική σφαγή των κατοίκων της.
Ανακατέλαβε τα εδάφη από την Τραπεζούντα ως το Αμόριο και το Φιλομήλιο, οι εκστρατείες κατά των Τούρκων και η κλονισμένη υγεία του
Οι Βυζαντινοί μελετούσαν πολύ προσεκτικά τους λαούς που τους περιέβαλλαν και γνώριζαν την ιδιοσυγκρασία τους, τις δυνατότητές τους και τα τρωτά τους σημεία. Ο Αλέξιος Κομνηνός, εξαίρετος διπλωμάτης, ήξερε να κινείται ανάμεσα σε συμπληγάδες.
Απέσπασε τους όρκους τους ότι ο Αυτοκράτορας θα ήταν ο επικυρίαρχος στις πόλεις που θα καταλάμβαναν απευθείας τα στρατεύματά τους, ενώ οι πόλεις και τα κάστρα που θα καταλαμβάνονταν απευθείας από τον βυζαντινό στρατό, θα ήταν υπό την απόλυτη κυριαρχία του αυτοκράτορα. Συχνά προσποιείτο ότι παραβλέπει την αγένεια που έδειχναν οι Σταυροφόροι απέναντι στα ήθη της ρωμαϊκής εξουσίας, γνωρίζοντας την εριστική φύση των Λατίνων, όπως γράφει η Άννα.
Έβλεπε πως ήταν δύσκολο να αντιμετωπιστεί ένα τόσο μεγάλο πλήθος στρατού. Ωστόσο ο αυτοκρατορικός στρατός βρισκόταν πάντα σε ετοιμότητα και όταν χρειάστηκε, συγκρούσθηκε με επιτυχία με τους Φράγκους.
Από την άλλη, ο Αλέξιος δεν ξεγελιόταν από τους όρκους υποτέλειας. Ήξερε καλά πόσο εύκολοι ήταν οι Δυτικοί στην αθέτηση των όρκων τους, αν περίμεναν κάποιο μεγαλύτερο όφελος. Έτσι, υπήρξαν περιπτώσεις που διεμήνυσε στους Τούρκους ότι τους συνέφερε να παραδοθούν απευθείας στον Αυτοκράτορα, εγγυώμενος με χρυσόβουλλο την ασφάλειά τους. Και κράτησε τις υποσχέσεις του.
Αντιθέτως, οι σταυροφόροι δεν σεβάστηκαν ούτε τους χριστιανούς. Χαρακτηριστικό είναι το περιστατικό που αναφέρει η Άννα: Όταν οι Νορμανδοί κατέλαβαν την Άγκυρα, έφθασαν και σε κάποια κοντινή πόλη, της οποίας οι ιερείς «εμπιστευόμενοι τα χριστιανικά αισθήματα των νεοφερμένων, φόρεσαν τις ιερατικές τους στολές και παρουσιάστηκαν με το Ευαγγέλιο και τον Σταυρό στα χέρια τους. Εκείνοι όμως τους σκότωσαν σκληρά και απάνθρωπα, όχι μόνο τους ιερείς αλλά και τους άλλους Χριστιανούς. Και μετά, σαν να μη συνέβη τίποτα, συνέχισαν την πορεία τους προς την Αμάσεια»
Μολονότι οι συμφωνίες αθετήθηκαν από τους Σταυροφόρους, ο Αλέξιος, επωφελούμενος της αναστάτωσης που προκάλεσαν στους Τούρκους, μεταξύ των ετών 1097-1099 ανακατέλαβε τη Χίο, τη Ρόδο, τη Σμύρνη, την Φιλαδέλφεια. την Έφεσο και τις Σάρδεις.
Το 1107 ο αυτοκράτορας συγκρούστηκε ξανά με τους Νορμανδούς στις ακτές της Βορείου Ηπείρου. Όμως τώρα ο βυζαντινός στρατός ήταν και πάλι ισχυρός και ανάγκασε τον Βοημούνδο να παραδοθεί και με τη συνθήκη της Δεβεπόλεως να δηλώσει υποτέλεια στην Αυτοκρατορία και να αναλάβει την δέσμευση να δεχθεί Ορθόδοξο Πατριάρχη στην Αντιόχεια, που είχαν καταλάβει οι Σταυροφόροι.
Το 1110 ο Αλέξιος, επικεφαλής του στρατού του, εξεστράτευε ξανά εναντίον των Τούρκων στη Μικρά Ασία και ανακατέλαβε τα εδάφη από την Τραπεζούντα ως το Αμόριο και το Φιλομήλιο της Φρυγίας, μέχρι τις εκβολές του Μαιάνδρου. Όμως η υγεία του είχε κλονιστεί από τις κακουχίες. Πέθανε μετά από ταλαιπωρία δύο ετών, στις 15 Αυγούστου του 1118. Στον θρόνο τον διαδέχθηκε ο γιος του Ιωάννης Β΄ ο Κομνηνός, που στάθηκε ισάξιος του πατέρα του.
Βαθύτατα Ορθόδοξος, ο Αλέξιος υπήρξε κτίτορας και προστάτης πολλών Μοναστηριών, ανάμεσα στα οποία η Μονή του Αγίου Ιωάννου Θεολόγου στην Πάτμο, η Μονή του Κύκκου, η Μονή του Αγίου Κλήμεντος στον Σαγματά και άλλες.
Ο αυτοκράτωρ Αλέξιος Ά Κομνηνός ήταν αναμφισβήτητα ένας μεγάλος ηγέτης. Παρέλαβε την Αυτοκρατορία σε μια κατάσταση αδυναμίας, που όλοι οι γείτονές της προσπάθησαν να εκμεταλλευτούν για να αποσπάσουν εδάφη της, και κατόρθωσε με τους επιδέξιους χειρισμούς του να αναστρέψει αποτελεσματικά την κατάσταση. Η διπλωματική και στρατιωτική ιδιοφυΐα του, καθώς και του ισάξιου διαδόχου του Ιωάννη Β΄, έσωσαν το κράτος και παρέτειναν για έναν ακόμη αιώνα τη ζωή της αυτοκρατορίας.
Έχοντας ν’ αντιμετωπίσουν δύο επικίνδυνους εχθρούς, από Ανατολή και Δύση, απέδειξαν, όπως λέει η Άννα Κομνηνή, ότι « μεγαλύτερη αρετή ενός στρατηγού είναι η ικανότητά του να κερδίζει τη νίκη χωρίς κίνδυνο… Όσο για τον πατέρα μου βασιλιά, άλλοτε νικούσε τους αντιπάλους με τη δύναμή του και άλλοτε με κάποια επινόηση, ανάλογα με τις περιστάσεις και τις επιταγές των καιρών».
*Αναδημοσίευση από την Εφημερίδα “Ορθόδοξη Αλήθεια”