Τὰ Χριστούγεννα στοὺς αἰῶνες τῆς σκλαβιᾶς. Κυρίως τὰ πρῶτα διακόσια χρόνια μετὰ τὴν Ἅλωση τῆς Βασιλεύουσας τὸ Γένος μας διατήρησε τὴν ταυτότητά του στὸ πιὸ μαῦρο σκοτάδι. Γράφει σχετικὰ ὁ Θανάσης Πετσάλης – Διομήδης, συγγραφέας μεταξὺ ἄλλων, τοῦ ἐπικοῦ μυθιστορήματος «Οἱ Μαυρόλυκοι»:
«Τοὺς δύο πρώτους αἰῶνες ἀνοργάνωτα καὶ ἀσυστηματοποίητα μαζεύει ὁ παπάς, μισογραμματισμένος κι ἐκεῖνος τὶς πιὸ πολλὲς φορές, μαζεύει μερικὰ παιδιὰ στὴν ἐκκλησιά, στὸν νάρθηκα τῆς ἐκκλησιᾶς, ὅπου ὑπάρχει, καὶ τοὺς μαθαίνει τὰ πρῶτα γράμματα, τὰκολλυβογράμματα τοῦ Κρυφοῦ Σχολειοῦ. Τότε ποὺ ὁ φόβος τοῦ τούρκου ἔκανε τοὺς γονεῖς νὰστέλνουν τὰ παιδιά τους, πρὶν ξημερώσει ἀκόμα, μεσ’ στὸ σκοτάδι, νὰ πᾶνε στὸν παπά, παπὰ καὶδάσκαλο» (Θ. Πετσάλη – Διομήδη «Διάλογοι μὲ τὸν ἑαυτό μου», Ἔκδ. Ἀρσενίδη, Ἀθήνα, σελ.92).
. Γιὰ τὴν ἴδια περίοδο γράφει ὁ μακαριστὸς Ἀρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος:
«Μαζὶ μὲ τοὺς Ἑλληνόπαιδες καὶ τὸ Ἔθνος ὅλο, θαλερό, ἔχυνε πικρὰ δάκρυα γιὰ τὴ δεινὴ αἰχμαλωσία του καί, ἐκ τοῦ λόγου αὐτοῦ, ἀτένιζε μὲ ἀποστροφὴ τὸν Ὀθωμανὸ δυνάστη καὶ βγάζοντας κραυγὴ ὀδύνης γιὰ τὴν ἀπανθρωπιὰ τῶν ἡμερῶν τῆς δουλείας ποὺ περνοῦσε, ἐν τούτοις διατηροῦσε ἀκμαῖες τὶς ἠθικές του δυνάμεις… Καὶ εἶναι ἀναμφισβήτητο ὅτι ἡ, διὰ τῆς ὑπὸ στοιχειώδη ἔστω μορφὴ μεταδιδόμενης στὶς Ἱερὲς Μονὲς ἑλληνικῆς παιδείας, συστηματικῶς καλλιεργηθεῖσα ἑλληνικὴ ψυχή, ὁπλίστηκε μὲ τὰ ἀκαταμάχητα ὄπλα τῆς στὸν Θεὸ πίστεως καὶ τῆςἀγάπης στὴν πατρίδα καὶ βρέθηκε στὴ θέση νὰ ἐπανακτήσει τὴν εὐδαιμονία, τὴν ὁποία μίαν ἀποφράδα ἡμέρα στερήθηκε». († Χριστοδούλου Παρασκευαΐδη, Ἀρχιεπισκόπου Ἀθηνῶν καὶ πάσης Ἑλλάδος «Ἀπὸ τὴν Ἅλωση στὴν Παλιγγενεσία», Ἔκδοση Ἐπικοινωνιακοῦ καὶ ΜορφωτικοῦἹδρύματος Ἱερᾶς Μητροπόλεως Κερκύρας «Ὁ Ἅγιος Σπυρίδων», Κέρκυρα, 2025, σελ. 61-62).
. Δεῖγμα τῆς ἀντίστασης τοῦ Γένους στὸν Ὀθωμανὸ κατακτητὴ δὲν εἶναι μόνο οἱ ἐπαναστατικὲς κινήσεις, ποὺ ξεκίνησαν μετὰ τὴ ναυμαχία τῆς Ναυπάκτου, τὸ 1571 (Βλ. σχ. Γιώργου Καραμπελιᾶ «Ἐκκλησία καὶ Γένος ἐν αἰχμαλωσίᾳ», Ἐναλλακτικὲς ἐκδόσεις, 2018, σελ. 44 κ.ε.). Εἶναι καὶ τὰ ὅσα ἔγραψαν γενικῶς καὶ εἰδικότερα γιὰ τὰ Χριστούγεννα ἐκκλησιαστικοὶποιμένες. Ὁ Παχώμιος ὁ Ρουσάνος (1508-1553) ἔγραψε ὅτι «στὰ Χριστούγεννα ἑορτάζουμε τὴν διὰ τῆς Γεννήσεως τοῦ Υἱοῦ καὶ Λόγου τοῦ Θεοῦ ἀνάκληση καὶ ἐπάνοδο στὴν ἀρχαία εὐγένεια (Σημ. τῶν Ἀδὰμ καὶ Εὔας πρὸ τῆς πτώσεως, ἀλλὰ ὑπονοεῖ καὶ τὰ χρόνια τοῦ Βυζαντίου) τοῦ ἀνθρώπου, ποὺ εἶχε ὑποκύψει στὰ ἄλογα πάθη» (Βλ. Ι. Ν. Καρμίρη «Ὁ Παχώμιος Ρουσάνος καὶ τὰ ἀνέκδοτα δογματικὰ καὶ ἄλλα ἔργα αὐτοῦ», Ἀθῆναι, 1935, σ. 123).
. Ὁ μέγας πατριάρχης Ἀλεξανδρείας Ἅγιος Μελέτιος ὀΠηγᾶς (1535-1602) ἔγραψε γιὰτὰ Χριστούγεννα, ὅταν ἀκόμη ἦταν ἱερομόναχος στὴν Κωνσταντινούπολη: «Σήμερον Χριστὸς γεννᾶται καὶ δοξάζεται Θεός. Σήμερον Χριστὸς γεννᾶται καὶ ἡ γῆ πᾶσα εἰρήνην φέρει. Σήμερον Χριστὸς γεννᾶται, ἐν ἀνθρώποις γὰρ εὐδοκία. Σήμερον ἔλεος καὶ ἀλήθεια συνηντήθησαν… Σήμερον ἀλήθεια ἐκ τῆς γῆς ἀνέτειλε καὶ δικαιοσύνη ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἦλθε. Σήμερον ὁ Κύριος ἔδωκε χρηστότητα καὶ ἡ γῆ ἡμῶν δίδει τὸν καρπό της» (Γ. Βαλέτα «Μελέτιος Πηγᾶς», Χρυσοπηγή, Ἀθῆναι, 1958, σελ. 251).
. Ὁ σπουδαῖος ρήτορας καὶ μὲ θερμουργὴ ἐθνικὴ συνείδηση Ἐπίσκοπος Κερνίτσης καὶΚαλαβρύτων Ἠλίας Μηνιάτης (1669-1714) ἔγραψε γιὰ τὰ Χριστούγεννα: «Οἱ μάγοι ἀφοῦπροσκύνησαν τὸν Χριστό, δὲν γύρισαν ἀπὸ τὸν ἴδιο δρόμο, ποὺ ἦρθαν, ἀλλὰ πῆραν ἄλλον καὶἐπέστρεψαν στὸν τόπο τους. Ὅταν αὐτὲς τὶς ἡμέρες ἐξομολογηθοῦμε καὶ μεταλάβουμε, δὲν πρέπει νὰ γυρίσουμε πάλι ἀπὸ τὸν ἴδιο δρόμο… Νὰ ἀλλάξουμε δρόμο, νὰ ἀλλάξουμε ἤθη, νὰ ἀλλάξουμε ζωή. Μὴ στραφοῦμε στὰ πρῶτα πάθη, στὶς πρῶτες ἁμαρτίες… Ἂς πιάσουμε τὸν ἄλλο δρόμο τῆς χριστιανικῆς ἀρετῆς. Μὲ λίγα λόγια ἂς ἀφήσουμε τὸν δρόμο τῶν κακῶν συνηθειῶν καὶ ἂς περπατήσουμε ἄλλον, μίας τέλειας διορθώσεως, ποὺ μᾶς φέρνει στὴν αἰώνια ζωή». (Ἠλία Μηνιάτη «Διδαχαὶ καὶ Λόγοι», Ἔκδ. Φῶς, Ἀθῆναι, 1960, σελ. 320).
. Ὁ λόγιος Ἁγιορείτης μοναχὸς Ἀγάπιος Λάνδος γεννήθηκε στὴν Κρήτη στὶς ἀρχὲς τοῦ 17ου αἰώνα, καί, κατὰ τὸν Κων. Σάθα, «τὰ πολυάριθμα συγγράμματα στοὺς αἰῶνες τῆς σκλαβιᾶς ὑπῆρξαν τὸ μόνο ἀνάγνωσμα τῶν Ἑλλήνων». Μεταξὺ τῶν ἄλλων ἔγραψε καὶ τὸ γνωστὸβιβλίο «Ἁμαρτωλῶν Σωτηρία». Γιὰ τὰ Χριστούγεννα ἔγραψε: «Ἂς ὑψωθοῦμε ἀπὸ τὰ ἐπίγεια καὶ ἂς καταφρονήσουμε ὅλα τὰ φθαρτὰ καὶ ἀνάξια καὶ ἂς ποθήσουμε τὰ ἄφθαρτα καὶ πολύτιμα. Ἂς μισήσουμε τὶς κτηνώδεις ὀρέξεις καὶ ὅλα τὰ σαρκικὰ θελήματα καὶ ἂς ποθήσουμε τὰ ψυχοσωτήρια… Γνωρίζοντες λοιπὸν τῆς φύσεώς μας τὴν εὐγένεια, ἂς μὴ γίνουμε ζῶα στὴ λάσπη καὶ τὸν βόρβορο τῶν ἁμαρτιῶν κυλιόμενοι… Ἂς ἑορτάσουμε τὴ μεγάλη αὐτὴ Πανήγυρη μὲ ἀρετὲς μᾶλλον καὶ ὄχι μὲ χοροὺς καὶ τραγούδια, τὰ ὁποῖα μισεῖ ὁ Θεός, ἀλλὰ μὲ ἐλεημοσύνες πτωχῶν. Καὶ ἂς μὴ πολυτρῶμε κρέατα καὶ ψάρια, ὅταν αὐτοὶ δὲν ἔχουν κὰν ψωμὶ γιὰ νὰ χορτάσουν, διότι τότε δὲν χαίρεται ὁ Δεσπότης Χριστὸς ποὺ πανηγυρίζουμε» (Ἀγαπίου μοναχοῦ τοῦ Κρητὸς (Λάνδου), Κυριακοδρόμιον, ἐν Βενετίᾳ 1885, σελ. 189-190).
. Λόγους καὶ παραινέσεις μὲ τὴν εὐκαιρία τῶν ἑορτῶν τῶν Χριστουγέννων ἔγραψαν πολλοὶ ἀκόμη κατὰ τὸ καιρὸ τῆς τουρκοκρατίας. Μεταξὺ αὐτῶν ὁ ἐκ Νάξου Ἅγιος Νικόδημος ὁἉγιορείτης (1748-1809), ὁ Κερκυραῖος Ἀρχιεπίσκοπος Εὐγένιος Βούλγαρης (1716-1806), ὁ ἐπίσης Κερκυραῖος Ἀρχιεπίσκοπος Νικηφόρος Θεοτόκης (1731-1800) καὶ ὁ Πάτμιος Ἅγιος Μακάριος Καλογερὰς (1688-1737).
. Ἡ ἀντίσταση τῶν προγόνων μας ἐπὶ 400 χρόνια στὴν ἀφομοίωσή τους στὸνἀλλόθρησκο κατακτητή, ποὺ ἐπεδίωξε μὲ κάθε τρόπο νὰ τοὺς ἀφομοιώσει, πρέπει νὰ μᾶς διδάξει καὶ νὰ μᾶς παρακινήσει νὰ ἀντισταθοῦμε στὴν ὁποιαδήποτε ἐπιχείρηση ἀφομοίωσής μας σὲ ἀπάνθρωπους καὶ ὁλοκληρωτικοὺς τρόπους ζωῆς. Πρέπει νὰ ἀντισταθοῦμε καὶ ὄχι νὰ ἀφεθοῦμε στὰ ρεύματα τῆς χοϊκότητας. Νὰ μὴν παραδοθοῦμε σὲ αὐτά, γιὰ νὰ μὴ χάσουμε τὴν ἐπίζηλη κληρονομιά μας.
. Ἂν ἔχουμε ἐπίγνωση τοῦ πολιτισμικοῦ θησαυροῦ ποὺ ἔχουμε κληρονομήσει, πρέπει νὰ εἴμαστε περήφανοι γι’ αὐτὸν καὶ ἄγρυπνοι φρουροί του. Ἂς μὴν πάθουμε αὐτὸ ποὺ γράφει ὁΖήσιμος Λορεντζᾶτος: «Ἐνῶ κερδίσαμε τὴν ἐλευθερία τοῦ ὑπόδουλου, νὰ χάσουμε τὴν ἐλευθερία τοῦ ἐλεύθερου» (Collectanea, Ἔκδ. Δόμος, σελ. 99). Μακάρι ὁ καθένας μας νὰ πεῖ μαζί του: «Γεννήθηκα, ἔζησα καὶ θὰ πεθάνω στὴν πίστη τῶν πατέρων μου, στὴν πίστη τῆς ὈρθόδοξηςἘκκλησίας. Τῶν ἁγίων πατέρων ἡμῶν. Γεννήθηκα, ἔζησα καὶ θὰ πεθάνω στὴ γλῶσσα τῶν πατέρων μου, στὴ γλῶσσα τοῦ Ὁμήρου, τῶν Εὐαγγελίων καὶ τοῦ Σολωμοῦ. Τῶν ἁγίων πατέρων ἡμῶν. Πιστεύω ὅτι θὰ περάσουν ἀκόμα ἀμέτρητοι αἰῶνες, ἀπὸ τότε ποὺ ὁ Σεφέρης βιάστηκε νὰ μοῦ παραδώσει τὴν ἀπαισιόδοξη μαντεία, πὼς φοβᾶται μήπως εἴμαστε οἱ τελευταῖοι ποὺ μιλᾶμεἑλληνικά». (Αὐτ. σελ. 225).-
Αὐτὴ ἡ καταχώριση ἀναργήθηκε στὶς 22 Δεκεμβρίου 2025, 5:21 μ.μ. καὶ ἀρχειοθετήθηκε ὡς Uncategorized. Μπορεῖτε νὰ παρακολουθήσετε τὶς ἀπαντήσεις μέσῳ τοῦ RSS 2.0.
Μπορεῖτε νὰ ἀφήσετε μιὰν ἀπάντηση ἢ μιὰ εἰδοποίηση σύνδεσης ἀπ’ τὸν δικό σας ἱστοχῶρο.
Το πρωτότυπο άρθρο ανήκει στο Χριστιανικὴ Βιβλιογραφία .