Υπάρχουν ημερομηνίες που δεν ανήκουν μόνο στην Ιστορία. Ανήκουν στην ψυχή μιας πόλης. Για τη Θεσσαλονίκη, μία από αυτές είναι αναμφίβολα η 26η Οκτωβρίου.
Είναι η ημέρα κατά την οποία η πόλη γιορτάζει τον πολιούχο και προστάτη της, Άγιο Δημήτριο, αλλά και η ημέρα που το 1912 συνδέθηκε για πάντα με την απελευθέρωσή της και την ενσωμάτωσή της στο ελληνικό κράτος. Δεν είναι τυχαίο φυσικά ότι στη συνείδηση των Θεσσαλονικέων η γιορτή του Αγίου και η γιορτή της ελευθερίας αποτελούν μία ενιαία μεγάλη γιορτή.
Το βράδυ της 26ης Οκτωβρίου 1912, ανήμερα της εορτής του Αγίου Δημητρίου, ο Οθωμανός διοικητής Χασάν Ταχσίν Πασάς αποδέχθηκε τους όρους παράδοσης. Από την ελληνική πλευρά υπέγραψαν οι αξιωματικοί Βίκτωρ Δούσμανης και Ιωάννης Μεταξάς. Την επόμενη ημέρα, 27 Οκτωβρίου, ελληνικά τμήματα μπήκαν στην πόλη και υψώθηκε η ελληνική σημαία στο Διοικητήριο.
Και εδώ βρίσκεται ίσως ο πιο δυνατός συμβολισμός: η Θεσσαλονίκη ελευθερώθηκε την ημέρα που γιορτάζει τον προστάτη της. Για τους ανθρώπους της πόλης, αυτό δεν υπήρξε ποτέ απλώς μια σύμπτωση ημερολογίου. Ο Άγιος Δημήτριος είναι δεμένος με τη Θεσσαλονίκη εδώ και αιώνες, και η παράδοση τον θέλει φύλακα και υπερασπιστή της. Έτσι, η 26η Οκτωβρίου έγινε στη συλλογική μνήμη όχι μόνο ημέρα ιστορικής δικαίωσης, αλλά και ημέρα ευγνωμοσύνης προς τον πολιούχο της πόλης.
Η σχέση αυτή με τον Άγιο Δημήτριο δεν σταματά στην απελευθέρωση. Η Θεσσαλονίκη πέρασε μέσα στον 20ό αιώνα από πολέμους, κατοχές, διωγμούς και μεγάλες καταστροφές. Και κάθε φορά η πόλη χρειάστηκε να σταθεί ξανά στα πόδια της.
Μία από τις πιο δραματικές στιγμές ήταν η μεγάλη πυρκαγιά του Αυγούστου του 1917, μόλις πέντε χρόνια μετά την απελευθέρωση. Η φωτιά κατέστρεψε τεράστιο μέρος του ιστορικού κέντρου και άλλαξε για πάντα τη μορφή της Θεσσαλονίκης. Η καταστροφή υπήρξε ανείπωτη, αλλά η πόλη δεν χάθηκε. Μέσα από τις στάχτες της ξαναγεννήθηκε και συνέχισε την πορεία της. Η ιστορική μνήμη των Θεσσαλονικέων, μαζί και η πίστη τους, κράτησε ζωντανή την αίσθηση ότι ο Άγιος Δημήτριος σκεπάζει και προστατεύει την πόλη του.
Για τον πιστό Θεσσαλονικέα, ακόμη και αυτή η μεγάλη δοκιμασία μπορεί να ιδωθεί μέσα από το πρίσμα της πίστης: η πόλη δοκιμάστηκε, αλλά σώθηκε από τα χειρότερα που θα μπορούσαν να είχαν συμβεί και συνέχισε να υπάρχει, να δημιουργεί και να προχωρά. Η ιστορική επιστήμη καταγράφει τα γεγονότα και τις αιτίες της πυρκαγιάς· η πίστη, όμως, δίνει στους ανθρώπους έναν διαφορετικό τρόπο να ερμηνεύουν όσα έζησαν οι προηγούμενες γενιές.
Και η ιστορία της Θεσσαλονίκης δεν τελειώνει το 1912. Στις 30 Οκτωβρίου 1944, η πόλη απελευθερώθηκε και από τη γερμανική Κατοχή. Τμήματα του ΕΛΑΣ εισήλθαν στη Θεσσαλονίκη και η περίοδος της ναζιστικής κατοχής έφτασε στο τέλος της. Πάλι μέρες του Αγίου Δημητρίου!
Η 26η Οκτωβρίου είναι η ημέρα που η ιστορία συναντά την πίστη και μια ολόκληρη πόλη στρέφεται ακόμη περισσότερο στον προστάτη της.
Ο Άγιος Δημήτριος, για τους πιστούς της Θεσσαλονίκης, φυλάει την πόλη πάντα. Είναι παρών στη χαρά της απελευθέρωσης, στη δοκιμασία της πυρκαγιάς, στις δύσκολες στιγμές της Κατοχής και σε κάθε νέα γενιά που μεγαλώνει δίπλα στον Θερμαϊκό. Δεν είναι απλώς μια μορφή του παρελθόντος. Είναι μέρος της ταυτότητας της πόλης.
Και ίσως για αυτό θα έπρεπε να λαμπρύνουμε ακόμη περισσότερο τις εκδηλώσεις για τον πολιούχο μας. Όχι μόνο με περισσότερη επισημότητα, αλλά κυρίως με περισσότερη γνώση. Τα παιδιά της Θεσσαλονίκης πρέπει να μαθαίνουν στο σχολείο τι σημαίνει η 26η Οκτωβρίου, τι συνέβη το 1912, γιατί η απελευθέρωση συνδέθηκε τόσο έντονα με τον Άγιο Δημήτριο, τι συνέβη στην πόλη το 1917 και πώς η Θεσσαλονίκη κατάφερε κάθε φορά να σηκωθεί ξανά.Γιατί μια πόλη δεν τιμά πραγματικά την Ιστορία της όταν απλώς κάνει μια παρέλαση ή μια γιορτή. Την τιμά όταν γνωρίζει την Ιστορία της και τη μεταδίδει στα παιδιά της.
Η 26η Οκτωβρίου, λοιπόν, δεν είναι απλώς μια επέτειος.Είναι η ημέρα της Θεσσαλονίκης, της ελευθερίας της και του Αγίου Δημητρίου, του πολιούχου και προστάτη της.
Χρόνια πολλά στη Θεσσαλονίκη μας.
Και ο Άγιος Δημήτριος να τη σκεπάζει και να την προστατεύει πάντα.