Μέσα στην τρέχουσα πολιτική επικαιρότητα των τελευταίων ημερών που μονοπώλησε η επίσκεψη Ρούμπιο στην Ελλάδα και η ομιλία του για την ιστορική παρακαταθήκη της Ελλάδας στο “Δυτικό Πολιτισμό”, πέρασε σχεδόν αθόρυβα ένα σπουδαίο γεγονός που σχετίζεται πλέον έμπρακτα με την αρχαία ελληνική γραμματεία και την τεράστια κληρονομιά που άφησε το αρχαίο ελληνικό πνεύμα στον πολιτισμό μέχρι τις μέρες μας. Πρόκειται για την απονομή του Νόμπελ Λογοτεχνίας στην ελληνίστρια Καναδή συγγραφέα Αν Κάρσον για το έργο της τόσο βαθιά διαμορφωμένο από το πνεύμα της αρχαίας Ελλάδας, διαποτισμένο με την κλασική λογοτεχνία και τον πολιτισμό. Δημοσιεύουμε παρακάτω αποσπάσματα από το σχετικό άρθρο της εφημερίδας Le Monde, 8/10/2026.
Από τη Φλόρενς Νουαβίλ
Η Καναδή συγγραφέας Anne Carson τιμάται με το Νόμπελ Λογοτεχνίας 2026
Η Καναδή συγγραφέας, που εξακολουθεί να είναι ελάχιστα γνωστή στη Γαλλία, τιμήθηκε με το βραβείο της Σουηδικής Ακαδημίας την Πέμπτη 8 Οκτωβρίου. Καλλιτέχνης της κειμενικής απόκλισης, η συγγραφέας, αρχικά κλασικήφιλόλογος, συνδυάζει την ποίηση και την ποπ κουλτούρα, την πεζογραφία και τον στίχο, με τόσο χιούμορ όσο και πολυμάθεια.
Φέτος, δύο αγγλόφωνες Καναδές ήταν μεταξύ των υποψηφίων για το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας. Η μία, η Μάργκαρετ Άτγουντ, είναι διεθνώς αναγνωρισμένη, και η άλλη, η Αν Κάρσον, είναι πολύ λιγότερο γνωστή στους Γάλλους αναγνώστες. Στην τελευταία, μια αντισυμβατική συγγραφέαςπου παίζει με τα λογοτεχνικά είδη με χιούμορ και πολυμάθεια, απένειμε η Σουηδική Ακαδημία το έγκριτο βραβείο της την Πέμπτη 8 Οκτωβρίου. Δεκατρία χρόνια μετά την Άλις Μονρό (1931-2024) , η Anne Carson είναι η δεύτερη Καναδή που τιμάται τόσο πολύ. Αξίζει να σημειωθεί ότι στην περίπτωσή της, θα μπορούσε κανείς σχεδόν να μιλήσει για διπλή ελληνοκαναδική υπηκοότητα, τόσο βαθιά διαμορφωμένο είναι το έργο της από το πνεύμα της αρχαίας Ελλάδας, διαποτισμένο με την κλασική λογοτεχνία και τον πολιτισμό.
Πριν γίνει συγγραφέας, η Anne Carson ήταν πρωτίστως κλασική φιλόλογος. Γεννημένη στις 21 Ιουνίου 1950 στο Τορόντο, αυτή η ελληνίστρια, με σπουδές στο Πανεπιστήμιο του Τορόντο, έγινε η ίδια καθηγήτρια—δίδαξε στο Πανεπιστήμιο McGill στο Μόντρεαλ, καθώς και στις Ηνωμένες Πολιτείες στα Πανεπιστήμια του Μίτσιγκαν και του Πρίνστον. Έχει επίσης μεταφράσει πολλά ελληνικά κλασικά έργα στα αγγλικά, συχνά με προσωπικό και αξιοσημείωτο τρόπο. Για παράδειγμα, στο Grief Lessons (2006, δεν έχει μεταφραστεί στα γαλλικά), το οποίο συγκεντρώνει τέσσερις τραγωδίες του Ευριπίδη, οι χαρακτήρες αντιμετωπίζουν την απώλεια, την εκδίκηση, την τρέλα και την κατάρρευση των οικογενειακών δεσμών… σε μια έντονη και εντυπωσιακή γλώσσα που επιδιώκει λιγότερο να προσκολληθεί στην ελληνική και περισσότερο να μεταφέρει όλη την παραδοξότητα και τη βίαιη αμεσότητα αυτών των έργων.
Με την πάροδο του χρόνου, η επανερμηνεία έχει γίνει δημιουργία. Όπως στο υπέροχο έργο «Αντιγόνη» (L’Arche, 2019), που μεταφράστηκε στα γαλλικά από τον συγγραφέα Εντουάρ Λουί και παρουσιάστηκε στο Φεστιβάλ «off» της Αβινιόν το 2023. Ο Σοφοκλής είναι παρών, αλλά με αναφορές στη Βιρτζίνια Γουλφ, ακόμη και στη φιλόσοφο Τζούντιθ Μπάτλερ . Πάνω απ’ όλα, υπάρχει μια ελευθερία γραφής στην οποία τα λογοπαίγνια, οι παύσεις και τα τυπογραφικά διαλείμματα προσδίδουν έναν εκλεπτυσμένο αλλά και αδιάφορο αέρα. Η «Αντιγόνη» της Κάρσον αντιστέκεται στην κατεστημένη τάξη σαν μια σύγχρονη φιγούρα, παγιδευμένη στις αντιφάσεις της γλώσσας, της οικογένειας και της εξουσίας.
Η τέχνη της ενσωμάτωσης
Ένα άλλο μη ταξινομημένο κείμενο, που κινείται μεταξύ της Αρχαιότητας και του 20ου αιώνα, είναι η Norma Jean Baker της Τροίας (L’Arche, 2021), όπου η Carson, αναπτύσσοντας το θέμα της ομορφιάς ως δύναμης και κατάρας ταυτόχρονα, δημιουργεί έναν διάλογο μεταξύ της Ελένης της Τροίας και της Marilyn Monroe, δύο εκδοχές, κατά τη γνώμη της, της ίδιας περιζήτητης, φανταστικής και τελικά αποστερημένης γυναικείας φιγούρας. Από τυπική άποψη, η Carson, όπως πάντα, πειραματίζεται με χαρά. Καλλιτέχνης της κειμενικής απόκλισης, κόβει το υλικό της σε ασυνεχή κομμάτια και στη συνέχεια το επεξεργάζεται ζυμώνοντας ποίηση και ποπ κουλτούρα, πεζογραφία και μη μυθοπλασία, επιστημονικές αναφορές και ανεπαίσθητες κινήσεις της ψυχής.
Αυτή η τέχνη της ενσωμάτωσης αποτελεί το σήμα κατατεθέν της από τα πρώτα της προσωπικά γραπτά στα τέλη της δεκαετίας του 1980. Όπως σημείωσε η κριτική επιτροπή του έγκριτου βραβείου Πριγκίπισσας των Αστουριών (το οποίο έλαβε το 2020), η συγγραφέας δεν υβριδίζει απλώς «ελληνολατινικά, μεσαιωνικά και σύγχρονα» , αλλά εστιάζει επίσης στη σύντηξη μεταξύ «στυλ, αναφορών και μορφών». Ακόμα καλύτερα, προσπαθεί να «συγχέει τομείς που συνήθως (…) προσπαθούμε να διαχωρίσουμε » , εξηγεί η μεταφράστριά της, Κλερ Μαλρού (1925-2025) , στην παρουσίαση του βιβλίου της «Γυαλί, ειρωνεία και Θεός» , του πρώτου της βιβλίου που μεταφράστηκε στα γαλλικά, που εκδόθηκε από τον José Corti (2004, επανεκδόθηκε το 2023): ένα βιβλίο γραμμένο σε τριγωνικά γράμματα όπου η συγγραφέας ενδιαφέρεται, μεταξύ άλλων, για το «είδος των ήχων» και για τον τρόπο που κάθε ήχος που εκπέμπουμε στέλνει ένα μικρό κομμάτι οικειότητας.
Η Αnne Carson προχωρά αυτή την τέχνη του θολώματος των ορίων ακόμη περισσότερο σε δύο από τα πιο πρωτότυπα βιβλία της. Πρώτον, στο Αυτοβιογραφία του Κόκκινου (L’Arche, 2020), ασχολείται με έναν χαρακτήρα που εμφανίζεται φευγαλέα στο έργο του Έλληνα λυρικού ποιητή Στησίχορου (6ος αιώνας π.Χ.). Πρόκειται για τον Γηρυώνα, ένα μυθολογικό τέρας με κόκκινα φτερά, που ερωτεύεται παράφορα τον ήρωα Ηρακλή. Εκείνη επινοεί μια παιδική ηλικία και μια εφηβεία γι’ αυτόν. Με λίγα λόγια, μεταμορφώνει ένα μικροσκοπικό απόσπασμα αρχαίου κειμένου σε ένα εντυπωσιακό μυθιστόρημα ενηλικίωσης συνυφασμένο μ’ ένα πολύ σύγχρονο ταξίδι με αυτοκίνητο.…
«Γιατί αγαπώ την Anne Carson;» αναρωτήθηκε η συγγραφέας Τιφαίν Σαμογιόλτ στη στήλη της για το «Le Monde des livres», σχετικά με τους Les Hommes à leurs heures perdues (L’Arche, 2025). «Επειδή η πολυμάθειά της δεν είναι ποτέ βαριά. Φαίνεται να χορεύει με τους ποιητές του παρελθόντος. Χορεύει με τις σκιές τους στον ίδιο μεγάλο εορτασμό που τους ενώνει όλους: τη Σαπφώ και την Έμιλι Ντίκινσον, τον Άλκμαν και την Αχμάτοβα, τον Άγιο Αυγουστίνο και τον Τολστόι». Σε συνέντευξη που έδωσε στο «Le Monde des livres», η Ελληνίδα συγγραφέας Αμάντα Μιχαλοπούλου, μεγάλη θαυμαστής του έργου της, τονίζει τον ευαίσθητο, ενσαρκωμένο, «υλικό », όπως το θέτει η ίδια, τρόπο με τον οποίο η Κάρσον μας προσκαλεί να ξαναδούμε τη λογοτεχνία. Τονίζει επίσης το χιούμορ της, «σαρκαστικό και μινιμαλιστικό: χωρίς να καταφεύγει σε μεγάλα αστεία, βρίσκει πάντα την τέλεια λέξη».
Αυτό το βραβείο Νόμπελ αναμφίβολα θα αυξήσει τον αριθμό των μεταφράσεων (υπάρχουν ακόμη πολλά να γίνουν) και την εμβέλεια αυτής της μεγάλης Βορειοαμερικανής ποιήτριας που τώρα ζει μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ισλανδίας. Αυτό είναι ευτύχημα: αναγνώστες απ’ όλον τον κόσμο θα μπορούν τοιουτοτρόπως να συμμετάσχουν στον εορτασμό.
Μετάφραση από τα γαλλικά και επιμέλεια κειμένου, Ευθαλία Παππά