Τοῦ κ. Χαραλάμπους Μηνάογλου, Δρ. Ἱστορίας
Τὸ 1864, ἡ νῆσος Σασὼν παραχωρήθηκε τυπικὰ στὴν Ἑλλάδα ὡς παράρτημα τῶν Ἰονίων νήσων, ὅμως ἡ Ἑλλάδα δὲν ἄσκησε κυριαρχικὰ δικαιώματα, διότι θεωρήθηκε «τελείως ἄχρηστη, διότι ἦταν τελείως ἄγονος». Ἡ προσάρτηση τοῦ νησιοῦ ἔγινε τὸ 1912 κατὰ τὸν Α΄ Βαλκανικὸ Πόλεμο ἀπὸ ἄγημα τοῦ ἑλληνικοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ. Ἐκκενώθηκε ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα, ὡστόσο, τὸ 1914 κατόπιν πιέσεων τῆς Ἰταλίας καὶ τῆς Αὐστροουγγαρίας καὶ παραχωρήθηκε στὴν Ἀλβανία μὲ τὸν ἑλληνκὸ Νόμο 272/1914 (ΦΕΚ 151/Α΄/7-6-1914), ὁ ὁποῖος ἦταν ὑποχρεωτικὴ ἀπόρροια τοῦ πρωτοκόλλου τῆς Φλωρεντίας.
Στὶς 2 Ἰουλίου 1914 ἀποχώρησαν ἀπὸ τὴ Σάσωνα 25 Ἕλληνες στρατιῶτες ποὺ εἶχαν ἐπικεφαλῆς ἐπιλοχία καὶ 8 ναῦτες μὲ ἐπικεφαλῆς ὑποκελευστή, χωρὶς νὰ τὴν παραδώσουν σὲ ἐκπρόσωπο τῶν Ἀλβανῶν. Στὸ νησὶ παρέμειναν δεκαπέντε οἰκογένειες βλαχόφωνων Ἑλλήνων ποιμένων, οἱ ὁποῖοι ἐπιθυμοῦσαν τὴν προστασία τῶν Ἑλλήνων στρατιωτῶν. Μετὰ τὴν ἀποχώρηση τοῦ ἑλληνικοῦ στρατιωτικοῦ σώματος, στὶς 16 Ἰουλίου 1914, σφαγιάστηκαν ἀπὸ Ἀλβανοὺς ἀτάκτους, ποὺ ἀποβιβάστηκαν, γιὰ νὰ ἐγκαθιδρύσουν στὸ νησὶ ἀλβανκὴ διοίκηση.
Ἡ Ἀλβανία τελικὰ παραχώρησε τὴ Σάσωνα στὴν Ἰταλία στὶς 2 Σεπτεμβρίου 1920, ἡ ὁποία ἐγκατέστησε ναυτικὴ βάση στὸ νησὶ τὸ 1939, ἐνῶ ἡ ἀλβανικὴ κυριαρχία ἐπὶ τῆς Σάσωνας ἀποκαταστάθηκε στὶς 10 Φεβρουαρίου 1947, στὰ πλαίσια τῶν μεθοριακῶν μεταβολῶν μετὰ τὴ λήξη τοῦ Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Γιὰ ἀρκετὰ χρόνια ἔπειτα, ἡ Σασὼν ἀποτέλεσε σοβιετικὴ στρατιωτικὴ βάση στὴ Μεσόγειο, μετὰ ἀπὸ συμφωνία τῆς ἀλβανικῆς κομμουνιστικῆς κυβέρνησης μὲ τὴ Σοβιετικὴ Ἕνωση.
Ἀπὸ τὸ 1998, ἐνῶ τὸ νησὶ ἐξακολουθεῖ νὰ ἀποτελεῖ τμῆμα τῆς ἀλβανικῆς ἐπικράτειας, ἡ Ἰταλία φέρεται νὰ ἔχει ἀποκτήσει δικαιώματα χρήσης μετὰ ἀπὸ χρηματικὸ ἀντίτιμο ποὺ κατέβαλε στὴν Ἀλβανία. Τὸ νησὶ πρόσφατα χρησιμοποιοῦνταν καὶ ὡς τόπος ἐκπαίδευσης τῶν βρετανικῶν εἰδικῶν δυνάμεων, ἐνῶ φέρεται νὰ συνέβη ἀτύχημα κατὰ τὴν ἐκπαίδευσή τους τὸ 2014, μετὰ ἀπὸ εἰσπνοὴ δηλητηριωδῶν ἀερίων, τὰ ὁποῖα ἦσαν πιθανῶς κατάλοιπα τῆς σοβιετικῆς στρατιωτικῆς παρουσίας στὸ νησί.
Τὸ 2015, σύμφωνα μὲ τὶς τουριστικὲς ἀρχὲς τῆς Ἀλβανίας, ὑπῆρχαν σχέδια γιὰ τὴν τουριστικὴ ἀνάπτυξη καὶ ἀνάδειξη τοῦ νησιοῦ παρὰ τὸ ἔντονα στρατικοποιημένο παρελθόν του, καὶ ἀπὸ τὸν Ἰούλιο τοῦ 2015 ἐπιτρέπεται ἡ ἐπίσκεψη ἀπὸ τὸ κοινό.
Καὶ θὰ μοῦ πεῖτε τώρα, ποῦ τὴ θυμήθηκες τὴ νῆσο Σασών; Ἡ πρώτη ἢ ἡ τελευταία παραχώρηση ἑλληνικοῦ ἐδάφους εἶναι; Τὴν θυμήθηκα ἐπειδὴ ἁπλὰ αὐτὴ εἶναι τὸ ἐπίκεντρο τῆς ἐπένδυσης Κοῦσνερ στὴν Ἀλβανία ποὺ ἔχει ξεσηκώσει τὶς ἀντιδράσεις. Ἡ παραλία ποὺ μᾶς δείχνουν –καὶ γιὰ τὴν ὁποία εἶναι ἀλήθεια ὅτι ἐνδιαφέρονται περισσότερο οἱ Ἀλβανοὶ ἀπὸ ὅ,τι γιὰ τὸ νησί– εἶναι τὸ μικρὸ κομμάτι, τὸ στεριανὸ «ἐπίνειο» τῆς κύριας «ἐπένδυσης»… Ἀλλὰ αὐτά, βέβαια, τὰ πετσωμένα ΜΜΕ στὴν Ἑλλάδα μὴ περιμένετε νὰ τὰ ποῦν… Ἄφηστε δηλαδὴ ποὺ οἱ περισσότεροι ὀλιγογράμματοι δημοσιογράφοι προφανῶς δὲν γνωρίζουν ὅτι τὸ νησὶ Sazan, ὅπως ἀναφέρεται στον διεθνὴ τύπο, εἶναι ἡ ἑλληνικὴ νῆσος Σασών…