Του Σωτήρη Μ. Τζούμα
Τις τελευταίες ώρες κυκλοφορεί μια προσπάθεια χλευασμού γύρω από μια εικόνα που δείχνει τον Κυριάκο Μητσοτάκη να προσκυνά έναν πίνακα. Το υπονοούμενο είναι σαφές: ότι δήθεν πρόκειται για κάτι «παράλογο» ή «υποκριτικό», επειδή το έργο είναι ζωγραφικό και όχι «παραδοσιακή» εικόνα. Πρόκειται για μια επιφανειακή και ιστορικά αβάσιμη προσέγγιση.
Ας βάλουμε τα πράγματα στη θέση τους.
🔺Η ουσία δεν είναι το υλικό, αλλά το νόημα
Στην ορθόδοξη –και γενικότερα χριστιανική– παράδοση, ο σεβασμός δεν κατευθύνεται προς το ξύλο, τον καμβά ή τη μπογιά και την τέχνη. Κατευθύνεται προς αυτό που απεικονίζεται: το θείο πρόσωπο, το γεγονός, το ιερό σύμβολο. Ένα έργο τέχνης που απεικονίζει κάτι ιερό μπορεί απολύτως να αποτελέσει αντικείμενο ευλάβειας.
Ο Θεόδωρος Βρυζάκης, ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες ζωγράφους του 19ου αιώνα, δημιούργησε έργα με βαθιά εθνική και θρησκευτική φόρτιση. Αν ένα τέτοιο έργο τοποθετείται σε ναό ή σε χώρο λατρείας, δεν είναι «διακοσμητικό». Έχει ήδη λάβει έναν λειτουργικό και συμβολικό ρόλο.
Άρα το ερώτημα «σωστό ή γκάφα;» καταρρέει από μόνο του. Αν δεν απεικόνιζε κάτι άξιο σεβασμού, δεν θα είχε ποτέ τέτοια θέση.
🔺Η τέχνη στην υπηρεσία της πίστης – ένα παγκόσμιο φαινόμενο
Για όσους επιμένουν να ειρωνεύονται, αξίζει να θυμηθούν κάτι απλό: η ίδια η ιστορία της χριστιανικής τέχνης είναι γεμάτη από έργα ζωγράφων που τιμώνται ως ιερά.
Η Καπέλα Σιξτίνα, ίσως το πιο διάσημο παρεκκλήσι στον κόσμο, είναι διακοσμημένη από τον Μιχαήλ Άγγελο — έναν καλλιτέχνη διεθνούς φήμης. Τα έργα του δεν είναι Αγιογραφίες ούτε «απλοί πίνακες». Κάτω από αυτά τελείται ένα από τα σημαντικότερα μυστήρια της Καθολικής Εκκλησίας: η εκλογή του Πάπα.