🔺Μια σημαντική θεολογική παρακαταθήκη που οριοθετεί τον οικουμενικό διάλογο χωρίς εκπτώσεις στην ορθόδοξη αυτοσυνειδησία
Με την ανώτατη ακαδημαϊκή διάκριση, το «Άριστα», σφραγίστηκε η πολυετής επιστημονική προσπάθεια του Θεοφιλεστάτου Επισκόπου Τανάγρας κ. Αποστόλου, Διευθυντή του Γραφείου της Εκκλησίας της Ελλάδος παρά τη Ευρωπαϊκή Ένωση, ο οποίος παρουσίασε την Τρίτη 15 Ιουλίου 2026 ενώπιον επταμελούς εξεταστικής επιτροπής του Τμήματος Θεολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών τη διδακτορική του διατριβή με θέμα:
«Η περί Εκκλησίας έννοια και τα όρια αυτής στα πλαίσια της Οικουμενικής Κίνησης – Η θέση της Ορθοδόξου Εκκλησίας στα κείμενα 198 και 214 της Επιτροπής “Πίστις και Τάξις” του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών».
Ύστερα από μία δίωρη διαδικασία ερωτήσεων και επιστημονικού διαλόγου, η επταμελής επιτροπή αξιολόγησε ομόφωνα τη διατριβή με τον ανώτερο βαθμό, αναγνωρίζοντας την επιστημονική της αρτιότητα, τη θεολογική της πληρότητα και τη σοβαρότητα της ερευνητικής της τεκμηρίωσης.
Την εξεταστική επιτροπή αποτέλεσαν η επιβλέπουσα καθηγήτρια Βασιλική Σταθοκώστα, ο καθηγητής και Μητροπολίτης Μεσσηνίας κ. Χρυσόστομος Σαββάτος, καθώς και οι καθηγητές Μαρίνα Κολοβοπούλου, Σταύρος Γιαγκάζογλου, Γρηγόριος Λιάντας, Στυλιανός Τσαμπανίδης και Στυλιανός Χαραλαμπίδης.
Ένας πρόλογος που αποκαλύπτει ήθος
Εκεί όμως που ο αναγνώστης αντιλαμβάνεται ότι δεν έχει μπροστά του απλώς μία ακόμη πανεπιστημιακή εργασία είναι ήδη από τις πρώτες σελίδες της διατριβής.
Ο πρόλογος και οι ευχαριστίες δεν αποτελούν μια τυπική ακαδημαϊκή υποχρέωση. Συνιστούν μια αυθεντική κατάθεση ψυχής, μια εξομολόγηση ευγνωμοσύνης και εκκλησιαστικού ήθους.
Ο Επίσκοπος Τανάγρας αφιερώνει το έργο του στον Μακαριώτατο Αρχιεπίσκοπο Αθηνών και πάσης Ελλάδος κ. Ιερώνυμο, αποδίδοντάς του όχι μόνο την εμπιστοσύνη που του έδειξε όλα αυτά τα χρόνια, αλλά κυρίως την πνευματική επίδραση που άσκησε στη ζωή του.
Με λόγο απέριττο αλλά βαθύ, γράφει ότι ο Αρχιεπίσκοπος υπήρξε εκείνος που του δίδαξε «την επίγνωση της ταπείνωσης», που τον ανέσυρε «από την αφάνεια της επαρχίας» χωρίς προσωπική γνωριμία και χωρίς ιδιοτελή κριτήρια, εμπιστευόμενος τις δυνατότητές του και καλώντας τον να διακονήσει την Εκκλησία από θέσεις ευθύνης.
Ιδιαίτερη αίσθηση προκαλεί η φράση όπου σημειώνει ότι, όπως οι γονείς του τού χάρισαν το ζῆν, έτσι ο Αρχιεπίσκοπος Ιερώνυμος τού δίδαξε το εὖ ζῆν· δηλαδή τον τρόπο με τον οποίο η εργασία, η δημιουργία, η ταπείνωση και η συνέπεια μετατρέπονται σε διακονία και ευθύνη απέναντι στην Εκκλησία.
Σε μια εποχή κατά την οποία η αχαριστία συχνά εμφανίζεται ως φυσική συνέπεια της επιτυχίας, ο Επίσκοπος Τανάγρας επιλέγει να διακηρύξει δημοσίως ότι δεν συγκαταλέγεται «μεταξύ εκείνων που λησμονούν τις απαρχές τους». Πρόκειται για μια αναφορά με ιδιαίτερο συμβολισμό, που αποτυπώνει το προσωπικό του ήθος και την αντίληψή του περί εκκλησιαστικής διακονίας.Γιατι έχουμε δι πολλούς ευεργετηθέντες να εγκαταλείπουν τον ευεργέτη τους αφού πήραν αυτά που στόχευαν.
Με την ίδια συγκίνηση ευχαριστεί την επιβλέπουσα καθηγήτρια Βασιλική Σταθοκώστα, την καθηγήτρια Μαρίνα Κολοβοπούλου και τον Μητροπολίτη Μεσσηνίας κ. Χρυσόστομο για την επιστημονική καθοδήγηση και τη μακρόχρονη υποστήριξή τους, ενώ συγκινητική είναι η αναφορά στη μακαριστή μητέρα του, στην αγαπημένη του αδελφή και στον πνευματικό του αδελφό Ιωάννη Κούστα, πρόσωπα που, όπως ο ίδιος αναγνωρίζει, σημάδεψαν καθοριστικά την προσωπική και πνευματική του πορεία.
Μια διατριβή με ουσία και εκκλησιαστική επικαιρότητα
Η αξία της εργασίας δεν περιορίζεται στην ακαδημαϊκή της αρτιότητα.
Ο Επίσκοπος Αποστόλος επιχειρεί να προσεγγίσει ένα από τα πλέον ευαίσθητα ζητήματα της σύγχρονης θεολογίας: τα όρια του οικουμενικού διαλόγου και τη θέση της Ορθόδοξης Εκκλησίας μέσα σε αυτόν.
Με συστηματική αξιοποίηση πατερικών πηγών, σύγχρονης βιβλιογραφίας και πρωτογενούς υλικού, αναλύει τις ορθόδοξες, ρωμαιοκαθολικές και προτεσταντικές εκκλησιολογικές προσεγγίσεις, εξετάζοντας σε βάθος τα δύο κομβικά κείμενα της Επιτροπής «Πίστις και Τάξις» του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών.
Η βασική του θέση είναι σαφής και διατυπωμένη με επιστημονική ακρίβεια: η συμμετοχή της Ορθόδοξης Εκκλησίας στον θεολογικό διάλογο δεν προϋποθέτει ούτε δογματικές υποχωρήσεις ούτε εκκλησιολογικές εκπτώσεις.
Αντιθέτως, τεκμηριώνει ότι η ορθόδοξη θεολογία έχει επηρεάσει ουσιαστικά τη διαμόρφωση των νεότερων κειμένων της οικουμενικής κίνησης, τα οποία εμφανίζουν μεγαλύτερη εγγύτητα προς την πατερική παράδοση.
Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι ο συγγραφέας αποφεύγει τόσο τις εύκολες πανηγυρικές προσεγγίσεις όσο και τις ισοπεδωτικές απορρίψεις. Με ψυχραιμία, τεκμηρίωση και θεολογική συνέπεια επιχειρεί να χαράξει τα όρια μέσα στα οποία μπορεί να συνεχίζεται ο διάλογος χωρίς να θίγεται η αυτοσυνειδησία της Ορθόδοξης Εκκλησίας.
Ένα έργο που αφήνει παρακαταθήκη
Η συγκεκριμένη διατριβή δεν αποτελεί απλώς μια ακόμη πανεπιστημιακή εργασία που θα τοποθετηθεί στα ράφια μιας θεολογικής βιβλιοθήκης.
Πρόκειται για ένα ώριμο, νηφάλιο και επιστημονικά άρτιο έργο, το οποίο καταθέτει μια σοβαρή θεολογική πρόταση για ένα από τα δυσκολότερα ζητήματα της σύγχρονης εκκλησιαστικής ζωής.
Θέτει σαφή όρια στα ανοίγματα που επιχειρούνται στο πλαίσιο του διαχριστιανικού διαλόγου, χωρίς φοβικά σύνδρομα αλλά και χωρίς την παραμικρή έκπτωση της ορθόδοξης εκκλησιολογίας. Ταυτόχρονα, υποδεικνύει θεολογικά ασφαλείς διεξόδους για τη συνέχιση της επικοινωνίας με τις άλλες χριστιανικές κοινότητες, με απόλυτο σεβασμό στην πατερική παράδοση και στην αυτοσυνειδησία της Μίας, Αγίας, Καθολικής και Αποστολικής Εκκλησίας.
Δεν είναι υπερβολή να ειπωθεί ότι η εργασία του Επισκόπου Τανάγρας Αποστόλου αποτελεί μία από τις σημαντικότερες σύγχρονες ελληνικές συμβολές στο πεδίο της εκκλησιολογίας και του οικουμενικού διαλόγου. Και αυτό όχι μόνο για την επιστημονική της ποιότητα, αλλά γιατί κατορθώνει να συνδυάσει τη θεολογική αυστηρότητα με την εκκλησιαστική ευθύνη, προσφέροντας ένα κείμενο που μπορεί να αποτελέσει σημείο αναφοράς τόσο για την ακαδημαϊκή έρευνα όσο και για τον ευρύτερο θεολογικό προβληματισμό των επόμενων ετών.
Σ. Μ. Τζ.