Ὄντως, ὁ λόγος περί Ἀγγέλων εἶναι κεφάλαιο μέγα καί περιεκτικό, γι’ αὐτό κι ἐμεῖς θά προσεγγίσομε στό παρόν κάποιες πτυχές του. Στήν ἐκκλησιαστική παράδοση, Βιβλική καί Πατερική, οἱ Ἄγγελοι ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, τῶν ἀνθρώπων καί, γενικά, τῆς κτίσης διακρατοῦν ἐξέχουσα θέση καί ἐπιτελοῦν σημαντικό θεόσταλτο ρόλο.
Τό πότε δημιουργοῦνται καί τό πῶς, δέν ἔχομε ὁποιαδήποτε εἴδηση. Μόνο στό βιβλίο τοῦ Ἰώβ (κεφ. 38, 7) μᾶς παρέχεται ἡ πληροφορία: «Ὅτε ἐγενήθησαν ἄστρα, ᾔνεσάν με φωνῇ μεγάλῃ πάντες ἄγγελοί μου». Τοῦτο σημαίνει πώς, κατά τήν τέταρτη δημιουργική μέρα – δημιουργικό διάστημα, ὅταν ὁ τριαδικός Θεός παράγει τόν ἀστρικό κόσμο, τότε οἱ Ἄγγελοι αἴνεσαν μέ γοερούς ὕμνους τόν Θεό, γεγονός, τό ὁποῖο δηλοποιεῖ, κατά τόν ἱερό Ἰωάννη τόν Δαμασκηνό, ὅτι οἱ ἄγγελοι ὑπῆρχαν ἤ, μᾶλλον, προϋπῆρχαν τῆς δημιουργίας τοῦ φυσικοῦ κτιστοῦ κόσμου.
Καί αὐτή ἡ διακρίβωση συνάγεται, πάλι, κατά τόν ἅγιο Ἰωάννη τόν Δαμασκηνό, ὅτι ὁ Θεός, ἀρχικά, παράγει, «ἐκ τοῦ μή ὄντος» (ἀπό τό μή ὑπάρχειν), ἀπό τήν ἀνυπαρξία, τίς νοερές δυνάμεις, δηλαδή τούς Ἀγγέλους, στή συνέχεια δημιουργεῖ τόν φυσικό – αἰσθητό κόσμο καί, ἀκολούθως, κατασκευάζει τόν σύνθετο, ἀπό ὕλη καί πνεῦμα, ἄνθρωπο, ὁ ὁποῖος καί ἀποτελεῖ τό κορυφαῖο ἔργο τοῦ Θεοῦ.
Περιγράφοντας τόν κόσμο τῶν Ἀγγέλων οἱ ἅγιοι Διονύσιος ὁ Ἀρεοπαγίτης καί Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνός καί ἀντλώντας τίς εἰδήσεις τους ἀπό τήν παράδοση τῆς Ἐκκλησίας καί τίς ἐμπειρίες τῶν Ἁγίων μας, λέγουν καί διδάσκουν ὅτι οἱ Ἄγγελοι «ἔχουσι καί αὐτοί τό “κατ’ εἰκόνα Θεοῦ”», εἶναι δηλαδή, θεοειδή ὄντα, χωρίς νά μᾶς διευκρινίζουν σέ ποιό βαθμό τό ἔχουν, σέ σχέση μέ τόν «κατ’ εἰκόνα Θεοῦ πλασθέντα ἄνθρωπον», ὅτι εἶναι «οὐσίες νοερές»καί ἀσώματες, πάλι σέ σχέση μέ τό δικό μας ἀνθρώπινο σῶμα, ὄχι, ὅμως, καί σέ ἀναφορά μέ τόν ἀσώματο Θεό.
Ἕνεκα αὐτῆς τῆς κατασκευῆς τους, οἱ Ἄγγελοι εἶναι αὐτεξούσια – ἐλεύθερα καί λογικά ὄντα καί ἔχουν ἀπό τόν Θεό, «κατά χάριν», λάβει, ὡς προίκα, τήν ἀθανασία. Ὡς κτιστά ὄντα, εἶναι περιγραπτοί, ὡστόσο, δέν περιορίζονται σέ τοπικούς χώρους οὔτε καί εἶναι πανταχοῦ παρόντες. Μποροῦν, ὅμως, νά διανύουν ἀποστάσεις σέ ἀκαριαῖο χρόνο καί τό αἴσθημα τοῦ χρόνου δέν τούς ἐπισκέπτεται. Οὔτε, ἀσφαλῶς, καί γνωρίζουν τό μέλλον.
Πῶς πολλαπλασιάσθηκαν μᾶς εἶναι ἄγνωστο. Κάποιοι Πατέρες διατυπώνουν τήν ἄποψη ὅτι ἡ αὔξησή τους ἔγινε, κατά τό τοῦ Θεοῦ βούλευμα, ἀπό Ἄγγελο σέ Ἄγγελο, ὅπως τῆς Εὔας ἐκ τοῦ Ἀδάμ καί, ἐπί τοῦ προκειμένου, ἡ ἔννοια φύλου ἤ συζυγίας στούς Ἀγγέλους εἶναι ἀνύπαρκτη.
Τό ἄν ὑπάρχουν διαβαθμίσεις μεταξύ τους ἤ ἄν εἶναι ἰσότιμοι, οὔτε καί αὐτό τό γνωρίζουμε.
Τό ποιός ὁ ἀριθμός τῶν Ἀγγελικῶν Δυνάμεων δέν μᾶς εἶναι γνωστό. Στό βιβλίο τοῦ προφήτη Δανιήλ διαβάζομε: «Ἐθεώρουν (λέγει ὁ Προφήτης) ἕως ὅτου θρόνοι ἐτέθησαν καί (ὁ) παλαιός (τῶν) ἡμερῶν (ὁ Χριστός) ἐκάθητο (ὡς θεάνθρωπος) καί τό ἔνδυμα αὐτοῦ λευκόν ὡσεί χιών…ποταμός πυρός εἷλκεν ἔμπροσθεν αὐτοῦ, χίλιαι χιλιάδες ἐλειτούργουν αὐτῷ καί μύριαι μυριάδες παρειστήκεισαν αὐτῷ» (Δαν. 7, 9-10). Ἀνάλογα μᾶς εἰδοποιεῖ καί ὁ Εὐαγγελιστής Ἰωάννης στό βιβλίο τῆς Ἀποκαλύψεως: «Καί εἶδον καί ἤκουσα ὡς φωνήν ἀγγέλων πολλῶν κύκλῳ τοῦ θρόνου… καί ἦν ὁ ἀριθμός αὐτῶν μυριάδες μυριάδων καί χιλιάδες χιλιάδων» (Ἀποκ. ε΄ 11). Οἱ βιβλικές αὐτές ἀναφορές διαδηλώνουν τό ἀμέτρητο πλῆθος τῶν Ἀγγέλων.
Ἄν, κατά τήν 5η εὐχή τοῦ Μυστηρίου τοῦ Βαπτίσματος, καί ἄν, κατά τόν ἱερό Χρυσόστομο, ὁ καθένας ἀπό μᾶς ἔχομε καί τόν Φύλακα Ἄγγελό μας, «ἕκαστος ἡμῶν φύλακα Ἄγγελον ἔχει», καί ἄν, κατά τόν Μέγα Βασίλειο, οἱ Ἄγγελοι «ἔχουν καί τήν πρός ἡμᾶς τούς ἀνθρώπους ἐπιμέλειαν», τότε πόσος εἶναι ὁ ἀριθμός τῶν Ἀγγέλων; Καί συνεπίκουρη στό θέμα αὐτό ἔρχεται καί ἡ παρατήρηση τοῦ Κυρίου μας Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὁ ὁποῖος μᾶς προειδοποιεῖ: «Ὁρᾶτε μή καταφρονήσητε ἑνός τῶν μικρῶν τούτων» (Ματθ. ιη΄ 10). Καί ἐννοεῖ ἐδῶ ὁ Χριστός, ὄχι μόνο τά παιδιά, καί αὐτά εἶναι ὑπό τήν προστασία τῶν Ἀγγέλων, ἀλλά προπάντων, ἐπιδεικνύει αὐτούς, τούς ὁποίους ὁ κόσμος θεωρεῖ «μικρούς», δηλαδή «παλαβούς», ἐπειδή ζοῦν κατά Θεό (Α΄ Κορ. α΄ 27).
Ἐπειδή οἱ Ἄγγελοι εἶναι κτιστά ὄντα, ἄρα εἶναι καί τρεπτά, «ἤτοι ἐθελότρεπτα», θά ἑρμηνεύσει ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνός. Ναί. Ἔχουν τό αὐτεξούσιο, δηλαδή τήν ἐλευθερία. Γι’ αὐτό καί ὑπέκειντο στόν κίνδυνο τῆς πτώσης. Καί αὐτό, τό τραγικό γεγονός, τῆς κατά τοῦ Θεοῦ ἀνταρσίας, ἀποπειράθηκε, κατά τήν εἴδηση τοῦ Προφήτη Ἠσαΐα (14, 12-13), ὁ Ἑωσφόρος, ὁ ἐπικεφαλῆς τοῦ δέκατου τάγματος τῶν Ἀγγέλων, «καί συνετρίβη εἰς τήν γῆν» (Ἠσ. 14, 12-13). Καί τήν πτώση τούτη προσεπιβεβαιώνει καί ὁ ἴδιος ὁ Κύριος: «Ἐθεώρουν τόν σατανᾶν, ὡς ἀστραπήν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ πεσόντα» (Λουκ. ι΄ 18). Καί ἡ ἔκπτωση αὐτή τοῦ Ἑωσφόρου καί τῶν Ἀγγέλων του ὑπῆρξε καί ὑπάρχει καθοριστική, χωρίς τήν ὁποιαδήποτε ἔνδειξη μετάνοιας. «Καί ποιός σοῦ εἶπε, πώς ἐγώ θέλω νά σωθῶ;», ἦταν ἡ ἀπάντηση τοῦ δαίμονα στήν ἑβδομαδιαία προσευχή τοῦ Γέροντα Ὁσίου Παϊσίου, σύγχρονου Ἁγίου, πρός τόν Χριστό νά ἐλεήσει τόν διάβολο. Ἡ συντριβή του, ἕνεκα τῆς πτώσης του, ἐξηγεῖ τήν ἀμετανοησία του!
Κατά τούς ἁγίους Πατέρες μας, οἱ Ἄγγελοι διαχωρίζονται σέ τρεῖς ταξιαρχίες: Σεραφίμ, Χερουβίμ, Θρόνοι (ἡ 1η), Κυριότητες, Δυνάμεις, Ἐξουσίες (ἡ 2η), Ἀρχές, Ἄγγελοι καί Ἀρχάγγελοι (ἡ 3η), μέ ἐπικεφαλῆς τούς Μιχαήλ, Γαβριήλ καί Ραφαήλ. Καί ἡ διάκρισή τους αὐτή, ὡς φαίνεται, ἐξαρτᾶται ἀπό τήν ἔκφραση τῆς κατασκευῆς τους, ἄν κρίνομε ἀπό κάποιες ὀνομασίες: «Πολυόμματα, Ἑξαπτέρυγα κ.ἄ.».
Καί τό ἔργο τους: Ἡ ἀκατάπαυστη ὑμνολογία καί δοξολογία τοῦ τριαδικοῦ Θεοῦ, ἡ ἐκπλήρωση τοῦ θείου θελήματος καί ἡ προστασία, προπάντων τῶν θεοφιλῶν ἀνθρώπων, τούς ὁποίους καί συνοδεύουν καί κατά τήν πορεία τους πρός τήν ἄλλη ζωή: [«Ἐγένετο ἀποθανεῖν τόν πτωχόν καί ἀπενεχθῆναι ὑπό τῶν Ἀγγέλων εἰς τόν κόλπον τοῦ Ἀβραάμ»] (Λουκ. ιστ΄ 22).
Τόν προσωπικό Ἄγγελό μας, κατά τόν Μ. Βασίλειο καί τήν Προσευχή τοῦ Ἀποδείπνου, ἄς φροντίζομε νά τόν ἔχομε πάντοτε φύλακα καί συμπαραστάτη μας. Καί, προπάντων, μπροστά στίς μεθοδεῖες καί στίς ἀνθρωποκτόνες νυχθήμερες ἐπιθέσεις τοῦ σατανᾶ ἐναντίον μας, ἄς ἔχομε, ὡς λυτρωτικό σύνθημά μας, τό τοῦ Ἀρχαγγέλου Μιχαήλ, τό ὁποῖο διαδήλωσε, κατά τήν πτώση τοῦ Ἑωσφόρου: «Στῶμεν καλῶς». (Ἑορτή 8 Νοεμβρίου).