ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΛΕΞΗΣ
Προέρχεται από το εθνωνύμιο Ρωμαίος, ονομασία όλων των πολιτών τής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Η λ. παρέμεινε να δηλώνει τους πολίτες τού ανατολικού ρωμαϊκού κράτους και μετά την διάσπαση τής Αυτοκρατορίας και την κατάρρευση τού δυτικού ρωμαϊκού κράτους από τις βαρβαρικές επιδρομές, δηλ. και κατά την λεγόμενη Βυζαντινή περίοδο, κατά την οποία οι όροι Βυζάντιο, Βυζαντινός δεν χρησιμοποιήθηκαν ποτέ. Αντιθέτως, η μόνη ονομασία με την οποία αυτοπροσδιορίζονταν οι «Βυζαντινοί» ήταν Ρωμαίοι, αφού ήταν οι μόνοι κληρονόμοι τής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, ονομασία που διατηρήθηκε και μετά την οθωμανική κατάκτηση (πβ. την ονομασία Ρουμ με την οποία αποκαλούσαν οι Τούρκοι τους ορθόδοξους χριστιανούς, καθώς και τα παράγωγα Ρούμελη, Ρωμυλία). Η ονομασία Ρωμαίος / Ρωμιός χρησιμοποιείται για τους Έλληνες ακόμη και κατά τα χρόνια τής Επανάστασης τού 1821.
Η στροφή προς την ανάδειξη τής κλασικής Αρχαιότητας κατά την Αναγέννηση και η δημιουργία πολύ αργότερα κράτους με το όνομα Ελλάς οδήγησαν σε ευρεία χρήση τού ονόματος Έλλην και περιθωριοποίηση τού ονόματος Ρωμιός.
ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ Η λ. γράφτηκε παλαιότερα με -η- (Ρωμῃός), πβ. παλαιός > παλῃός, ελαία > ελῃά κ.ά., επειδή θεωρήθηκε εσφαλμένα ότι το -αι- τρέπεται σε -ῃ-. Η γραφή με -η- (Ρωμηός) δεν ευσταθεί (πβ. παλαιός > παλιός, όχι παληός, ελαία > ελαιά > ελιά, όχι εληά), διότι πρόκειται για συνίζηση (συμπροφορά τού -αιό- σε -yό-)».
protothema