Η φετινή Παγκόσμια Ημέρα Ελληνικής Γλώσσας βρίσκει τη διάλεκτο της Χιμάρας στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης, όχι ως αντικείμενο επιστημονικού ενδιαφέροντος, αλλά ως πεδίο παραποίησης μέσα από τη σύγχρονη τηλεοπτική μυθοπλασία. Πρόσφατες αναπαραστάσεις που αλλοιώνουν τη γλωσσική και ιστορική ταυτότητα της περιοχής υπενθυμίζουν πόσο εύκολα η άγνοια ή η σκοπιμότητα μπορούν να θολώσουν τη συλλογική μνήμη. Σε αυτό το πλαίσιο, η ανάδειξη της χιμαριώτικης διαλέκτου δεν αποτελεί απλώς πολιτιστικό χρέος, αλλά αναγκαία πράξη ιστορικής αποκατάστασης, βασισμένης σε τεκμήρια, μαρτυρίες και τη ζωντανή συνέχεια της ελληνικής γλώσσας στον τόπο.κεφάλι > τσεφάλι,γέρος > ζέρος,χέρι > σσέρι,κήπος > τσίπος,γίδα > ζίδα,βρέχει > βρέσσει,κοιμάμαι > τσοιμάμαι,δικαίωμα > διτσαίωμα.ζεσταίνω > ζεσαίνω,στον, στην, στο > σον, σην, σο.Αύγουστος > Άγουσος,εστία > σία.έφας > έφαγες,ουδ > δρόμος,δε > γη,ομέρη > τυφλός,Αιθένα > Αθηνά,δήμητρα > η οργώνουσα τη γη,νατ > νύχτα,γλαυκώπε > η έχουσα μεγάλα μαύρα μάτια κλπ.
Ο Α. Σ. Βασιλείου παραθέτει τοπωνυμία της Χιμάρας με βάση το βιβλίο του Λ. Σπύρου («Η Χειμάρρα»), τη μελέτη του γλωσσολόγου Γ. Π. Αναγνωστόπουλου («Η γλώσσα των Ηπειρωτών») και το βιβλίο του Ευ. Μπόγκα «Τα γλωσσικά ιδιώματα της Ηπείρου». Από τα 22 τοπωνυμία που αναφέρει για την πόλη της Χιμάρας τα 20 είναι ελληνικά: Ανδρεχώρα, Απέλιστρα, Βήσσα, Γυπέα, Γράμματα, Γωνία, Δέμα, Διπόταμον, Κάκοψον, Κάλοψον, Κρωτήρι, Παγά, Περιθώρι, Ραχώνες, Σπήλαια, Σταυρίδι, Φυτά, Χάος. Αξιοσημείωτη είναι η αναφορά στο Σπίλι, αρχαία ελληνική λέξη που σημαίνει την πετρώδη και βραχώδη περιοχή ή ακτή και εξηγεί την προέλευση της ονομασίας τα Σπήλια. Σπιλάς, είναι ο παράκτιος βράχος κατά το λεξικό του Δ. Δημητράκου αλλά και κατά το Λεξικό του Ι. Σταματάκου που δίνει επίσης τις σημασίες της βραχώδους περιοχής αλλά και της καταιγίδας!
Επιβεβαιώνεται από τα παραπάνω το συμπέρασμα του καθηγητή στο πανεπιστήμιο του Μainz Johannes Koder ότι «οι τόποι στην παραλία που έχουν μη σλαβικά ονόματα ήσαν από την αρχαιότητα κεντρικοί τόποι χωρίς διακοπή της οίκησης τους (…) οι ενδείξεις αυτές οδηγούν στο συμπέρασμα ότι η πυκνότητα της σλαβικής αποίκισης στην άμεση παραλιακή ζώνη ήταν ουσιαστικά ασήμαντη». Αφού οι σλαβικές επιδρομές -οι μόνες άξιες λόγου- δεν μετέβαλαν το Μεσαίωνα την εθνολογική σύσταση της περιοχής, εξυπακούεται ότι συνεχίστηκε η ισχυρή εθνική, γλωσσική και πολιτισμική παρουσία του Ελληνισμού σε όλη την παραλία της Ηπείρου. Γι αυτό και παρέμεινε αναλλοίωτη και η «νότια» διάλεκτος των Χιμαριωτών, των Δωριέων που έμειναν στις βορειοδυτικές προφυλακές του Γένους.
Με πληροφορίες απ’ το βιβλίο του Κ. Χαταζηαντωνίου “Χειμάρρα Το άπαρτο κάστρο του ελληνισμού”
himara.gr