Η πτώση της Κωνσταντινούπολης δεν κρίθηκε μόνο στα τείχη από τα οθωμανικά κανόνια. Κρίθηκε πολύ νωρίτερα στις συνειδήσεις των ανθρώπων.
Το βαθύ εσωτερικό ρήγμα ανάμεσα στους Ενωτικούς (που ζητούσαν βοήθεια από τη Δύση) και τους Αντιενωτικούς (που αρνούνταν κάθε θεολογικό συμβιβασμό με τον Πάπα) παρέλυσε την αμυντική ικανότητα της Αυτοκρατορίας.
Στο επίκεντρο αυτής της ιδεολογικής σύγκρουσης βρέθηκε ο Γεώργιος Σχολάριος, ο μετέπειτα Πατριάρχης Γεννάδιος Β΄.
Η Ιδεολογία των Ανθενωτικών: «Κρείττον φακιόλιον Τούρκων»
Για τους Αντιενωτικούς, η πίστη δεν ήταν διαπραγματεύσιμο πολιτικό χαρτί. Η φράση που αποδίδεται στον Μέγα Δούκα Λουκά Νοταρά, «Καλύτερα να δω να κυβερνά στην Πόλη το σαρίκι των Τούρκων παρά η τιάρα του Πάπα», αποτυπώνει ανάγλυφα το κλίμα της εποχής .
-
- Θεολογική αδιαλλαξία: Θεωρούσαν ότι η αλλοίωση του δόγματος (Filioque) ήταν θανάσιμο αμάρτημα.
- Θεία Δίκη: Πίστευαν ότι αν η Πόλη συμμαχούσε με τους «αιρετικούς» Λατίνους, θα έχανε την προστασία της Θεοτόκου .
- Ιστορική δυσπιστία: Η μνήμη της Δ΄ Σταυροφορίας (1204) και της λεηλασίας της Πόλης από τους Δυτικούς ήταν ακόμα νωπή και βαθιά τραυματική.
Ο Ρόλος του Γεωργίου Σχολάριου
Ο Σχολάριος, ένας εξαιρετικά μορφωμένος λόγιος, υπήρξε αρχικά θετικός προς την προσέγγιση με τη Δύση. Μετά τη Σύνοδο της Φλωρεντίας όμως, και υπό την επήρεια του Μάρκου Ευγενικού, μετατράπηκε στον απόλυτο ηγέτη των Αντιενωτικών.
Κλεισμένος στο κελί του στη Μονή Παντοκράτορος, αρνιόταν κάθε επικοινωνία με το παλάτι. Λίγους μήνες πριν την Άλωση, θυροκόλλησε το περίφημο μανιφέστο του: «Ώ ταλαίπωροι Ρωμαίοι… άμα τη προδοσία της πίστεως και την Πόλιν εχάσατε».
Με αυτή τη στάση, ο Σχολάριος και οι οπαδοί του:
-
- Αποδυνάμωσαν τον Αυτοκράτορα: Στέρησαν από τον Κωνσταντίνο την εσωτερική συνοχή και τη λαϊκή υποστήριξη.
- Κατηύθυναν τον λαό στην αποχή: Πολλοί πιστοί αρνούνταν να πατήσουν στην Αγία Σοφία επειδή τη θεωρούσαν «μιασμένη» από το ενωτικό συλλείτουργο του Δεκεμβρίου του 1452.
Η Ιστορική Ειρωνεία και το Παράπονο
Η στάση των Ανθενωτικών μπορεί να είχε θεολογικό έρεισμα, αλλά στερούνταν πολιτικής διορατικότητας και εθνικής ευθύνης. Άφησαν τον Κωνσταντίνο Παλαιολόγο μόνο του, έναν ηγέτη χωρίς στρατό, να υπερασπιστεί μια διχασμένη πρωτεύουσα.
Η απόλυτη ιστορική ειρωνεία; Αμέσως μετά την Άλωση, ο Μωάμεθ Β΄ ο Πορθητής επέλεξε τον ίδιο τον Γεώργιο Σχολάριο για τον πατριαρχικό θρόνο. Ο Σουλτάνος ήθελε έναν φανατικό Ανθενωτικό για να διασφαλίσει ότι οι Χριστιανοί δεν θα συμμαχούσαν ποτέ ξανά με τη Δύση.
Οι Ανθενωτικοί έσωσαν την «καθαρότητα» του δόγματος, αλλά το τίμημα ήταν τετρακόσια χρόνια σκλαβιάς και η θυσία του τελευταίου Έλληνα Αυτοκράτορα.
Εσείς τι πιστεύετε; Είχαν δίκιο οι Ανθενωτικοί; Ή μήπως με τις πράξεις τους κατάφεραν μόνο να καταδικάσουν το Γένος;
Αν τιο βρήκατε ενδιαφέρον, μη διστάσετε να στείλετε και σε άλλους με τη γνώμη σας.
Αν τιο βρήκατε ενδιαφέρον, μη διστάσετε να στείλετε και σε άλλους με τη γνώμη σας.