Η διαδρομή του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου συνδέει έναν μικρό τόπο, την Ίμβρο, με μεγάλα ζητήματα της εποχής: την ειρήνη, την ενότητα των χριστιανών, την προστασία του περιβάλλοντος και την επιβίωση της Ρωμιοσύνης. Στο επίκεντρο βρίσκεται μια απλή αρχή: ό,τι πράττει η Εκκλησία πρέπει να γίνεται με αγάπη. Αυτή η αντίληψη διαπερνά τόσο τη διεθνή παρουσία του όσο και το προσωπικό ενδιαφέρον του για τις μικρές κοινότητες της γενέτειράς του.
Τα παιδικά χρόνια που διαμόρφωσαν μια πορεία
Ο κατά κόσμον Δημήτριος Αρχοντώνης γεννήθηκε το 1940 στους Αγίους Θεοδώρους της Ίμβρου. Μεγάλωσε σε οικογένεια με τέσσερα παιδιά, βοηθώντας τον πατέρα του στο καφενείο και στο κουρείο: έψηνε καφέδες, έπλενε φλιτζάνια και σκούπιζε τα κομμένα μαλλιά. Παράλληλα, πήγαινε σχολείο και ακολουθούσε τον ιερέα του χωριού στις λειτουργίες. Η καθημερινότητά του ήταν απλή, με περιορισμένες διασκεδάσεις, αλλά με σταθερά σημεία αναφοράς την οικογένεια, τη μάθηση και την Εκκλησία.
Η παιδεία ως προσωπικό βίωμα
Για να παρακολουθήσει μαθήματα στο ημιγυμνάσιο της Παναγίας, περπατούσε περίπου πενήντα λεπτά, αντιμετωπίζοντας βροχές και χιόνια. Αργότερα συνέχισε στη Θεολογική Σχολή της Χάλκης, όπου συνδύασε τις σπουδές με την προσευχή και τη λογοτεχνία. Σε ένα τετράδιο, από τον Νοέμβριο του 1954, αντέγραφε ποιήματα που τον συγκινούσαν. Ανάμεσα στις αναμνήσεις του υπάρχουν και μαθητικές σκανταλιές, όπως τα σχοινιά που έδεναν στα κρεβάτια για να σκοντάφτουν οι συμμαθητές τους στο σκοτάδι.
Η Ίμβρος των διωγμών και της επιστροφής
Η αγάπη για τη γενέτειρά του συνοδεύεται από τη μνήμη των δύσκολων χρόνων μετά το 1964. Απαλλοτριώσεις, κλείσιμο ελληνικών σχολείων και η λειτουργία αγροτικών φυλακών συνέβαλαν στην απομάκρυνση χιλιάδων Ελλήνων κατοίκων. Σύμφωνα με την περιγραφή του, η κοινότητα περιορίστηκε από τουλάχιστον 7.000 ανθρώπους σε περίπου 300. Τα άδεια σπίτια και οι γειτονιές χωρίς χριστιανικές οικογένειες αποτυπώνουν αυτή την απώλεια. Ωστόσο, η επιστροφή οικογενειών και παιδιών δημιουργεί ξανά προοπτική.
Ένα σχολικό κουδούνι που έφερε ελπίδα
Το 2013 επαναλειτούργησε το ελληνικό δημοτικό σχολείο στους Αγίους Θεοδώρους, αρχικά με δύο παιδιά. Ήταν το ίδιο σχολείο από το οποίο είχε αποφοιτήσει ο Βαρθολομαίος. Δύο χρόνια αργότερα ακολούθησε το γυμνάσιο στα Αγρίδια, ενώ δόθηκε άδεια και για λύκειο. Η αποκατάσταση της ελληνόγλωσσης εκπαίδευσης συνδέθηκε με την επιστροφή οικογενειών στο νησί. Οι παιδικές φωνές στα σοκάκια έγιναν ένα χειροπιαστό σημάδι ότι η τοπική κοινότητα μπορούσε να συνεχίσει τη ζωή της.
Η οικολογία ως ευθύνη απέναντι στη δημιουργία
Η επαφή με τη φύση της Ίμβρου βρίσκεται πίσω από μια ακόμη σημαντική πλευρά της δράσης του. Γνωστός ως «Πράσινος Πατριάρχης», υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος είναι διαχειριστής της δημιουργίας και όχι ιδιοκτήτης της. Η προστασία του περιβάλλοντος συνδέεται, επομένως, με την πίστη αλλά και με τον τρόπο ζωής. Παράλληλα, τονίζει την κοινωνική διάσταση της οικολογικής κρίσης: οι πυρκαγιές, οι πλημμύρες και η περιβαλλοντική καταστροφή πλήττουν κυρίως τους φτωχούς, τους άπορους και τους αστέγους.
Η ενότητα απαιτεί επιμονή στον διάλογο
Από τις βασικές προτεραιότητες της πατριαρχίας του είναι η συνεργασία των Ορθόδοξων Εκκλησιών. Οι συνάξεις των προκαθημένων και η Αγία και Μεγάλη Σύνοδος στην Κρήτη, το 2016, εντάσσονται σε αυτή την προσπάθεια. Στη Σύνοδο συμμετείχαν δέκα Εκκλησίες, ενώ απουσίασαν τα Πατριαρχεία Αντιοχείας, Ρωσίας, Βουλγαρίας και Γεωργίας. Αντίστοιχα, ο διάλογος με τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία έχει ως επιδιωκόμενο ορίζοντα την ενότητα στην πίστη και στα μυστήρια, χωρίς να παραγνωρίζονται οι διαφορές που παραμένουν.
Η ειρήνη απέναντι στη θρησκευτική εκμετάλλευση
ΟΒαρθολομαίος απορρίπτει τη χρήση της θρησκείας για γεωπολιτικούς σκοπούς και την ιδέα του «ιερού πολέμου». Για τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία εκφράζει συμπαράσταση στους Ουκρανούς ως θύματα της επίθεσης και αναγνωρίζει το δικαίωμά τους στην άμυνα. Παράλληλα, περιγράφει το Πατριαρχείο ως γέφυρα ανάμεσα στην Ελλάδα και την Τουρκία, με αποστολή τη συνύπαρξη και την καταλλαγή, όχι την καλλιέργεια του φανατισμού.
Η Ρωμιοσύνη ως ζωντανή ευθύνη
Η παρουσία του Πατριαρχείου στην Κωνσταντινούπολη παραμένει δεμένη με τη μικρή ελληνική ορθόδοξη κοινότητα. Η φράση «λίγοι και αμέτρητοι» εκφράζει τη σύνδεση των σημερινών Ρωμιών με τις προηγούμενες γενιές. Η διατήρηση των σχολείων, των ναών και της μνήμης αποτελεί καθημερινή ευθύνη. Στην ίδια προσπάθεια εντάσσεται και ο ανεκπλήρωτος πόθος για την επαναλειτουργία της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης, η οποία έκλεισε το 1971.
Μια αφορμή για περισσότερη ανάγνωση
Γνωρίζατε αυτές τις πλευρές της διαδρομής του Βαρθολομαίου; Αν βρήκατε το άρθρο ενδιαφέρον, μπορείτε να το μοιραστείτε και να αναζητήσετε στον ιστότοπό μας περισσότερα σχετικά κείμενα.