Του Σωτήρη Μ. Τζούμα
Ο Οικουμενικός Πατριάρχης καλεί τον Ελληνισμό να επισκεφθεί το Φανάρι και να βιώσει — όπως λέγει — τη ζωντανή συνέχεια της Ρωμιοσύνης.
Συγκεκριμένα είπε:
«Η Ρωμιοσύνη είναι ορατή και χειροπιαστή όχι μόνο ως προηγούμενη πραγματικότητα, αλλά και ως συγκεκριμένο παρόν που ακτινοβολεί εμπειρία και σοφία αιώνων στον κόσμο. ”
Η φράση «Ένα παρόν που ακτινοβολεί εμπειρία και σοφία αιώνων» ακούγεται όμορφη. Σχεδόν ποιητική. Το ερώτημα όμως παραμένει αμείλικτο: ποια ακριβώς Ρωμιοσύνη καλείται σήμερα να συναντήσει ο Έλληνας που επισκέπτεται το Φανάρι;
Τη Ρωμιοσύνη των μεγάλων Πατριαρχών, των Ομολογητών και των Μαρτύρων; Τη Ρωμιοσύνη του Αθηναγόρα, του Δημητρίου Α ´, του Ιωακείμ Γ ´, του Χρυσοστόμου Σμύρνης, του Γρηγορίου Ε’;
Ή μήπως μια αποστειρωμένη εκδοχή εκκλησιαστικής εικόνας, όπου η παράδοση επιβιώνει περισσότερο ως απαραίτητο μουσειακό ντεκόρ, παρά ως ζωντανό εκκλησιαστικό βίωμα;
Γιατί η αλήθεια είναι σκληρή: ο απλός πιστός δεν σκανδαλίζεται σήμερα από την αδυναμία της Εκκλησίας να επηρεάσει τον κόσμο. Σκανδαλίζεται όταν βλέπει την ίδια την εκκλησιαστική εικόνα να εγκαταλείπει αργά αλλά σταθερά τα σημεία της ταυτότητάς της.
Όταν βλέπει Αρχιερείς του Θρόνου να αποφεύγουν το ράσο σχεδόν με αμηχανία. Όταν αντικρίζει Γέροντες Μητροπολίτες να κυκλοφορούν με παντελόνια ως διπλωμάτες διεθνών οργανισμών ή στελέχη think tank και όχι ως συνεχιστές μιας λειτουργικής αλλά και ασκητικής παραδόσεως αιώνων. Είδαμε προχθές τον Γέροντα Χαλκηδόνος Εμμανουήλ να κατεβαίνει την οδό Αμερικής στην Αθήνα κουστουμαρισμένος και αεράτος… Και τις προάλλες τον Σεβ. Σαράντα Εκκλησιών Ανδρέα, στην ευρύτερη περιοχή της μητροπόλεως Αθηνών εκεί που συχνάζουν πολλοί κληρικοί… και αυτός με κοστούμι. … Τι να δεί και τι να σεβαστεί κανείς σε αυτό; Εδώ δεν είναι η Πόλη που υποχρεωτικά κυκλοφορούν οι κληρικοί με πολιτική αμφίεση! Εδώ είναι η Ορθόδοξη Ελλάδα!
Θυμάμαι τον Μακαριστό Μεγάλο Γέροντα Χαλκηδόνος Μελίτωνα στα ταξίδια του στην Ελλάδα κυκλοφορούσε πάντα με το ράσο του. Και μόνο όταν πήγαινε να δει τον Τούρκο πρέσβη φορούσε την πολιτική του αμφίεση.
Άλλοι καιροί άλλα ήθη.
Στις μέρες μας από τους Φαναριώτες μόνο τον Γέροντα Πριγκηποννήσων βλέπουμε στην Ελλάδα πάντα με ράσο. Ακόμη και στη συναυλία της Μαρινέλλας στο Νιάρχος προσήλθε με το ράσο του.
Και εδώ γεννιέται το οδυνηρό ερώτημα: τι ακριβώς καλείται να προσκυνήσει ο λαός; Τους τοίχους; Τις ιστορικές αναμνήσεις; Τις φωτογραφίες ενός ένδοξου παρελθόντος;
Ή μια σημερινή πραγματικότητα που πολλές φορές μοιάζει να φοβάται ακόμη και την εξωτερική έκφραση της ίδιας της ιερωσύνης της; Μιας ιερωσύνης που πέρασε από τόσες δυσκολίες, τόσους διωγμούς και βασανιστήρια και επιβίωσε..
Και τώρα;
Τώρα φοβάται και η ίδια αυτό που είναι και αυτό που εκπροσωπεί! Ίσως γιατί ο εκσυγχρονισμός και η εκκοσμίκευση διεμβόλισαν το γνήσιο εκκλησιολογικό μας φρόνημα.
Διότι όσο κι αν ορισμένοι ειρωνεύονται τη σημασία του ράσου, ο λαός γνωρίζει βαθύτερα από πολλούς «εκσυγχρονιστές» ότι στην Ορθοδοξία το ένδυμα δεν είναι απλό ύφασμα. Είναι σημείο μαρτυρίας. Είναι διαρκής υπενθύμιση διακονίας, ταπείνωσης και αποχωρισμού από το κοσμικό φρόνημα. Δεν είναι τυχαίο ότι ακόμη και οι πιο απλοί άνθρωποι αισθάνονται εσωτερικό κενό όταν βλέπουν κληρικούς και αρχιερείς να ενσωματώνονται πλήρως στην αισθητική της κοσμικής εξουσίας.
Και κάπου εκεί χάνεται το μέτρο.
«Γιατί τελικά η μεγάλη παρακμή που ζούμε δεν είναι μόνο οικονομική, πολιτική ή κοινωνική. Είναι παρακμή συμβόλων. Παραχώρηση ταυτότητας. Αργή εξοικείωση με την ιδέα ότι για να γίνει η Εκκλησία “αποδεκτή” από τον σύγχρονο κόσμο, πρέπει πρώτα να μοιάσει με αυτόν», όπως προφητικά μας κατέθεσε προ 20ετίας ο Μεγάλος Χριστόδουλός μας!
Διότι η Ορθοδοξία δεν επιβίωσε επί αιώνες επειδή προσαρμόστηκε πλήρως στις διαθέσεις κάθε εποχής. Επιβίωσε ακριβώς επειδή κράτησε την παράδοση που κουβαλά για αιώνες. Ένα ήθος. Μια μορφή. Έναν τρόπο υπάρξεως που θύμιζε διαρκώς ότι ο κληρικός δεν είναι δημόσιος υπάλληλος, ούτε κοσμικός παράγοντας αλλά άνθρωπος αφιερωμένος.Λειτουργός!
Γι’ αυτό και ο πολύς κόσμος — ακόμη και ο πιο σύγχρονος άνθρωπος — εξακολουθεί να θέλει τον παπά με το ράσο του.
Όχι από φολκλορική νοσταλγία αλλά επειδή διαισθάνεται ότι όταν αρχίζει να εξαφανίζεται το εξωτερικό σημείο, συνήθως έχει προηγηθεί ήδη η εσωτερική υποχώρηση.Και αυτοί που θέλουν τον παπά με πιο σύγχρονη εμφάνιση- ή να πετάξουν τα ράσα οι παπάδες όπως λένε- δεν έχουν καμία σχέση με την Εκκλησία και την παράδοση.
Και ίσως αυτό να είναι σήμερα το βαθύτερο πρόβλημα της εκκλησιαστικής μας ζωής: ότι σε μια εποχή γενικευμένης σύγχυσης, πολλοί πιστοί δεν αναζητούν εντυπωσιακές καμπάνιες προβολής της Ρωμιοσύνης. Αναζητούν αυθεντικότητα. Συνέπεια. Σεμνότητα. Εκκλησιαστικό φρόνημα. Αναζητούν όλα εκείνα που μας κράτησαν όρθιους σε δύσκολα χρόνια!
Αναζητούν ποιμένες που να θυμίζουν ακόμη ότι η Ορθοδοξία δεν είναι πολιτιστικό brand. Είναι τρόπος ζωής και θυσίας.